الهى مى دانستند و قرآن به آنان پاسخ مى دهد كه قدرت خدا به قدرى گسترده است كه بر آفرينش سر انگشتان به گونه نخست نيز توانا است. ولى در آيه بعدى، انگيزه انكار را مطرح مى كند و روشن مى سازد كه شك و انكار آنان دستاويزى بيش نيست واقع قضيه چيز ديگر است و آن اين كه:

(بَلْ يُريدُ الإِنْسانُ لِيَفْجُرَ أََمامَهُ * يَسْئَلُ أَيّانَ يَومُ القِيامَةِ) .[١]

«بلكه انسان مى خواهد (در طول زندگى) گناه كند، (با لحنى انكار آميز) مى پرسد روز قيامت چه وقت فرا مى رسد؟».

«فجر» در لغت عرب به معنى شكافتن است و اگر به انسان آلوده و تبهكار«فاجر» مى گويند ، چون او پرده عفاف و ديانت را پاره مى كند در اين جا متعلق«فجر» كلمه«اَمام» است كه به معنى باقيمانده زندگى است و مقصود از آن، پيوسته گناه كردن است در حقيقت او مى خواهد هر نوع مانع ورادع را از پيش خود بردارد، تا به خواسته هاى حيوانى خود برسد، طبعاً چنين انسانى نمى تواند معاد را بپذيرد، بلكه به انكار آن تظاهر كند.

٢. سلطه گرى و انكار معاد

قدرت و سلطه گرى با غرور و اعمال نفوذ و بهره گيرى از ديگران همراه است، و عقيده به معاد با اين شيوه از قدرت نمايى سازگار نيست از اين جهت پيوسته در طول تاريخ، سياست قدرتمندان با انكار معاد توأم بوده است، زيرا حفظ قدرتِ سياسى و موقعيت اجتماعى خود را در انكار آن مى ديدند نه در اذعان به آن.

اصولاً از آنجا كه پيامبران و اين گروه در دو قطب مخالف بودند، مخالفان نه تنها به انكار معاد برمى خاستند، بلكه مجموع مكتب را انكار كرده

[١] قيامت/٥ ٦.