منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٢٨
وَاجْتَنِبُواالطّاغُوتَ...).[١]
«ما براى تمام امتها پيامبرى فرستاديم كه همگى بگويند خدا را بپرستيد و از پرستش طاغوت بپرهيزيد».
بنابراين اگر ما ظاهر اين آيه را در نظر آوريم، مفاد آن همان است كه بيان گرديد. ولى در آيه، دو احتمال ديگر نيز گفته شده است كه مرحوم طبرسى آنها را يادآور شده است:
احتمال اول: مقصود سؤال و پرسش پيروان پيامبران گذشته است. اكثر مفسران اين احتمال را پذيرفته اند بنابراين معناى آيه چنين است: از پيروان پيامبران سؤال كن يعنى(وَاسْئَل أَتْباعَ مَنْ أَرْسَلْنا)«مضاف » حذف شده و«مضاف اليه» جاى آن ذكر شده است.
احتمال دوم: مخاطب خود پيامبر است ولى آيه مربوط به شب معراج است كه در آن شب همه پيامبران جمع گرديدند و پيامبر آنان را ملاقات و مذاكره كرد.[٢]
يادآور مى شويم: دو احتمال ياد شده بر خلاف ظاهر آيه مى باشند و آيه آنگاه بر خلاف ظاهر حمل مى شود كه شاهد قطعى (لفظى يا عقلى) بر آن وجود داشته باشد وچنين قرينه و شاهدى در مورد اين آيه وجود ندارد آرى در مورد احتمال دوم رواياتى از طريق شيعه و سنى وارد شده است و بر فرض كه اين روايات از نظر سند معتبر باشد، باز هم آيه بر مقصود ما دلالت دارد، زيرا پيامبران گذشته (جز عيسى) همگى مرده اند پس آنان غير از بدن عنصرى واقعيت ديگرى دارند كه پيامبرمان در شب معراج در نشأت ديگر آنان را ملاقات كرد و مذاكره نمود.[٣]
[١] نحل/٣٦.
[٢] مجمع البيان:٥/٤٩ـ ٥٠.
[٣] از جمله آياتى كه مى تواند به گونه اى بر تجرد و بقاى روح پس از مرگ دلالت كند، آيه ١٠٠ سوره مؤمنون است(وَمِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ...) (به الميزان :١٥/٧٢و«اللّه خالق الكون» ص ٤٣١، رجوع نماييد).