٢. مردى از امام صادق (عليه السلام) سؤال مى كند كه من از شما شنيده ام كه شيعيان ما همگى در بهشتند، فرمود راست مى گوييد گفتم بسيارى از آنان داراى گناهان كبيره اند، فرمود: در آخرت مشمول شفاعت پيامبر و يا وصى او مى شوند. در اينجا افزود: به خدا سوگند من بر شما از برزخ مى ترسم، گفتم: برزخ چيست؟ فرمود:

«القَبْرُ مُنْذُ حينَ موتِهِ الى يَوْمِ القِيامَةِ».[١]

«مقصود از برزخ قبر انسان است از لحظه مرگ تا روز رستاخيز».

از آنجا كه چنين برزخى جنبه همگانى دارد، بايد همه نوع مردگان را شامل شود، اعم از كسانى كه طعمه درنده مى گردند، يا در آب غرق مى شوند، و يا در دل آتش مى سوزند، وكسانى كه پس از تبديل به خاك در قبر، خاكِ بدن آنها از طريق باد و طوفان در اطراف جهان پراكنده مى شود. مسلماً همه آنان برزخى دارند به نام قبر، آيا اين قبر در كجا است اين جاست كه بايد به قبر ديگرى غير از اين قبر خاكى انديشيد كه با همگان سازگار باشد.

اكنون كه به نوعى با واقعيت قبر آشنا شديم، به طور فشرده پيرامون مسأله سؤال در قبر گفتگو مى پردازيم نخست نمونه هايى از آراى محدثان و متكلمان اسلامى را در اين باره يادآور مى شويم:

شيخ صدوق مى فرمايد:«عقيده ما در مورد سؤال در قبر اين است كه آن حق است و هر كس كه پاسخ صحيح گويد براى او در قبر، سرور و شادمانى است، و بهشت در سراى ديگر و آن كس كه پاسخ صحيح نگويد، در قبر و سپس در عالم آخرت معذب خواهد شد».[٢]

[١] بحار، ج٦، باب احوال برزخ، حديث ١١٦.
[٢] بحار:٦/٢٧٩.