منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٦٢٥
خواه كارهاى عضوى و بيرونى او و خواه كارهاى نفسانى و فكرى و درونى او.
از مطالب مزبور نكات ياد شده در زير به دست مى آيد:
١. حقيقت كار در انسان عبارت است از تبديل ماده به انرژى.
٢. مقدار انرژى از نظر علم امروز ثابت و پابرجا است.
٣. ماده و انرژى دوچهره از يك واقعيت مى باشند.
٤. همان گونه كه ماده به انرژى تبديل مى شود انرژى هم در شرايط خاص به ماده مبدل مى گردد.
نتيجه طبيعى و منطقى مقدمات مزبور اين است كه تبديل شدن اعمال انسان (كه مواد تبديل يافته به انرژى مى باشند) در شرايط خاص قيامت امرى ممكن و شدنى است همان گونه كه در جهان كنونى امرى ممكن و بلكه از نظر علم ازواقعيات عالم طبيعت بشمار مى رود.[١]
بنابراين مسأله«تجسم اعمال» يكى از معارف عميق و بلند قرآن است كه اگر چه درك آن براى انديشه هاى ظاهر بين دشوار و يا غير ممكن است ولى انديشمندانى چون صدرالمتألهين از طريق مطالعه عميق در حالات نفس انسانى و برپايه اصول مسلم فلسفى به درك آن نايل آمده اند همان گونه كه دانش امروز بشر نيز به نوبه خود مى تواند در تصور و درك آن بشر را يارى نمايد.
البته نبايد فراموش كرد كه حوادث و حقايق مربوط به جهان آخرت از حقايق غيبى بوده و درك درست و كامل آن براى بشر محبوس ومحصور در حصار طبيعت و ماده ممكن نيست مگر آنان كه پيوند مستحكمى با جهان غيب داشته و حقايق آن جهان را از نزديك مشاهده مى نمايند كه تعدادشان بس
[١] در اين باره به شماره ٤ سال هفتم مجله مكتب اسلام، معاد انسان و جهان، ص ٣٣٩; معاد از نظر روح وجسم:٢/ ١٢٠ ١٤٦ رجوع شود.