منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤٣١
انسانها خائف و ترسناكند و آنان ترس و خوفى ندارند، همگان مورد حساب خواهند بود ولى آنان حسابى ندارند.[١]
بررسى روايات
مضمون دسته اول از روايات ياد شده موافق و هماهنگ با مضمون گروه نخست از آيات است و آن اين كه حساب تدوينى همگانى است.
و مضمون دسته سوم نيز به آيه اى كه درباره پاداش صابران نازل شده است هماهنگ مى باشد اگر چه مضمون اين روايت از مفاد آيه گسترده تر است، زيرا مخلصان و بردباران نيز در رديف صابران قرار گرفته اند ولى آنچه در دسته دوم روايات آمده است در آيات مطرح نشده بود، و آن اين كه مشركان نيز حسابى نخواهند داشت.
لازم به ذكر است كه نداشتن حساب اگر براى گروه نخست سند افتخار و سربلندى است، ولى براى گروه دوم (مشركان) مايه خفت و شرمندگى.
و به عبارت ديگر: گروه اول به خاطر مقام فوق العاده وجايگاه رفيعى كه دارند از حساب معافند و گروه مشرك به خاطر پستى مقام وجايگاه منحطى كه دارند به محكمه احضار نمى گردند.
و به عبارت سوم نداشتن حساب براى گروه اول نوعى پاداش قلمداد مى گردد و براى گروه دوم نوعى كيفر به شمار مى رود.
در اينجا دسته ديگرى از روايات نيز هست كه مفاد آنها اين است كه شيعيان و محبان على (عليه السلام) مورد سؤال و حساب قرار نمى گيرند.
[١] ثُمَّ قالَ أَبُو جَعْفَر(عليه السلام) :«فَهؤلاءِ جيرانُ اللّهِ فى دارِهِ، يَخافُ النّاسُ وَلا يَخافُونَ وَيُحاسَبُ النّاسُ وَلا يُحاسَبُونَ»(بحار الأنوار:ج٧،باب ٨، روايت ١).