منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤٤٨
است، به سوى او باز مى گردند».[١]
در هر صورت با توجه به كلمه (مِمّا تَعُدُّونَ) كه در اين آيه آمده است، مفاد آيه قبل نيز روشن مى شود و مقصود از پنجاه هزار سال بودن روز قيامت، بر اساس مقياس سالهاى دنيوى است و گرنه در آن روز حقيقتاً شب و روزى در كار نخواهد بود.
ولى سؤال ديگرى كه مطرح مى شود اين است كه چگونه ممكن است روز قيامت، دو مقدار كاملاً متفاوت داشته باشد، زيرا به حكم آيه دوم مقدار و مدت آن هزار سال است، در حاليكه به حكم آيه قبل، آن روز پنجاه هزار سال خواهد بود.
مفسران در توجيه آن نظراتى را يادآور شده اند، از جمله اين كه بگوييم در روز قيامت پنجاه موقف است كه هر يك از آنها به مدت هزار سال دنيوى طولانى خواهد بود و بنابراين آيه اول مقدار مجموع مواقف قيامت را فرموده و آيه دوم تنها مقدار يكى از مواقف را بيان نموده است.
برخى از روايات نيز اين نظريه را تأييد مى نمايند، شيخ طوسى در امالى و محدث كلينى در روضه از امام صادق (عليه السلام)روايت كرده اند كه فرمود: قبل از آن كه به حساب شما رسيدگى شود، خودتان به حساب خود برسيد، زيرا در قيامت پنجاه موقف است كه مدت هر موقف به اندازه هزار سال از سالهاى دنيا است آنگاه آيه دوم را تلاوت فرمود.[٢]
اكنون اين سؤال مطرح مى شود كه آيا مدت ياد شده مربوط به همگان
[١] به همين مضمون است آيه ٤٧ سوره حج، اگر چه احتمال اين كه اين آيه مربوط به روز قيامت باشد، ضعيف است.
[٢] بحار الأنوار، ج٧، باب ٦، روايت ٣١.