منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٧١
«دُخان»[١](دود)،«وَرْدَ»[٢] (گل سرخ)،«دُهان»[٣] (روغن مذاب)،«كَشْط»[٤] (كندن، زايل ساختن).
حاصل مفاد آيات قرآن درباره وضع رستاخيزى آسمان اين است كه وضع آسمان دگرگون گرديده و از جاى بركنده شده و دچار نوعى تموج و حركت مضطرب گرديده، پاره پاره و شكافته مى شود بسان گل سرخ فام و روغن مذاب و فلز مذابِ روان نمايان مى گردد وسرانجام به شكل دود گرديده درهم پيچيده مى شود.
نكته قابل توجه اين كه قرآن كريم ووضع آغازين آفرينش آسمان و وضع پايانى آن را يكسان دانسته، و در هر دو حال آن را بسان دود(دخان) تبيين نموده است چنان كه مى فرمايد:
١. (ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَهِىَ دُخانٌ...) .[٥]
«پس از آفرينش زمين قصد آفرينش آسمان را كه بسان دود بود، نمود».
٢. (...يَوْمَ تَأْتِى السَّماءُ بِدُخان مُبين) .[٦]
«روزى كه آسمان بسان دود هويدا مى گردد».
حالا مقصود از اين دود چيست؟ مطلب ديگرى است كه بررسى آن از حوصله و هدف اين بحث بيرون است.
[١] (يَوْمَ تَأْتِى السَّماءُ بِدُخان) (دخان/١٠).
[٢] (فَكانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهانِ) (الرحمن/٣٧).
[٣] (فَكانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهانِ) (الرحمن/٣٧).
[٤] (وَإِذَا السَّماءُ كُشِطَتْ) (تكوير/١١).
[٥] فصلت/١١.
[٦] دخان/١٠.