درباره اين كه كمترين مرتبه از ادراك عقلانى كه مايه رسيدن به آن لذايذ عقلانى در سراى ديگر است چيست؟ صدرالمتألهين كلام مشروحى دارد كه حاصل آن را يادآور مى شويم:

١. شناخت وجود خدا و صفات كمال وجمال الهى چون علم فعلى و ازلى، قدرت گسترده،عنايت در آفرينش، جود و رحمت بيكران خدا و ديگر صفات حقيقى خدا با توجه به اين كه همه آنها عين ذات بارى بوده و نه زايد بر ذات و نيز توجه به اين كه صفات غير حقيقى (اضافى) چون خالقيت، رازقيت و مانند آن همگى به اصل«موجديت» (آفريدگارى) خدا باز مى گردند.

٢.شناخت و معرفت عقول كه كلمات تام خدا و فرشتگان علمى او هستند.

٣. معرفت وشناخت نفوس كلى كه كتب الهى و فرشتگان عملى او مى باشند.

٤. كيفيت وچگونگى صدور هستى از مبدأ آفرينش و ارتباط موجودات با مبدأ آفرينش در دو قوس صعودى و نزولى.

هرگاه انسان در دنيا به اين درجه از معرفت نايل گشت به رستگارى بزرگى دست يافته است و بهره فراوانى از سعادت نصيب او خواهد شد.

البته اين درجه از معرفت اولين مرتبه، براى نيل به سعادت عقلانى است و هرچه بر اين مقدار از نظر كمى و كيفى افزوده شود سعادت عقلانى كامل تر خواهد بود.

٥. نقش ادراكات عملى در سعادتهاى عقلانى

واقعيت نفس انسان دو جنبه دارد كه از يك جنبه با حقايق برتر از خود