روى آنها تأكيد بيشترى نموده است و شبهات ديگر به خاطر سطحى بودن نياز به گفتگوى تفصيلى ندارد و شايد به همين جهت قرآن در باره آنها به تفصيل سخن نگفته است اين چهار شبهه عبارتند از:

١. معاد از قلمرو قدرت بيرون است.

٢. زنده شدن بدنهاى خاك شده باور كردنى نيست.

٣. اجزاى پراكنده قابل شناخت نيست.

٤. پيوندى ميان دو آفرينش كه مايه وحدت باشد، برقرار نيست.

شايد بتوان گفت كه شبهه دوم صورت ديگرى از شبهه نخست است ولى چون قرآن در مقام پاسخ، هر يك را به طور مستقل متذكر شده، از اين جهت ما آنها را از هم جدا ساختيم.

الف. معاد از قلمرو قدرت بيرون است

منكران معاد به خاطر جهل به عظمت مقام ربوبى تصور مى كردند كه زنده كردن انسان و تأسيس نشأت جديد خارج از قدرت است، حال خواه بگوييم امكان ذاتى آن را پذيرا نبودند و آن را مانند جمع ميان دو نقيض مى پنداشتند ويا در امكان ذاتى آن شك و شبهه اى اظهار نمى كردند، بلكه وقوع آن را محال و ممتنع مى پنداشتند.[١]

قرآن در ردّ اين شبهه در مرحله اى، اصل قدرت خدا و گستردگى آن را

[١] البته براى اهل فن تفاوت امكان ذاتى با امكان وقوعى روشن است نفى امكان ذاتى به معنى اين است كه تصور خود موضوع حاكى از امتناع آن باشد در حالى كه در نفى امكان وقوعى مسأله به شكل ديگر است و آن اين كه تصور موضوع گواه بر امتناع آن نيست، بلكه يك رشته امور خارج از واقعيت شىء مانع از تحقق آن خواهد بود مثل اين كه مى گفتند اجزاى پراكنده انسانها قابل شناخت نيست به گونه اى كه اگر قابل شناخت بود در امكان آن بحثى نبود.