منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٥٤٢
هميشگى است آنجا كه بهشت رابه«جنة الخلد»[١] و دوزخ را به«دار الخلد»[٢] توصيف مى كند و در برخى از آيات نعمت هاى بهشتى را دايمى توصيف مى كند و مى فرمايد:
(...أُكُلُها دائِمٌ وَظِلُّها...). [٣]
«خوردنى ها و سايه آن جاودانى است».
بنابراين بهشت و دوزخ از لحظه آفرينش بايد به صورت يك بناى جاودان و مستمر بماند ودستخوش نابودى و ويرانى نگردد.
ب: آيه قرآن، حاكى است كه قبل از برپايى رستاخيز (نفخ صور نخست) همه چيز جز ذات او نابود مى شوند چنان كه مى فرمايد:
(...كُلُّ شَء هالِكٌ إِلاّ وَجْهَهُ...) .[٤]
«همه چيز جز ذات خداوند فانى ونابود مى گردد».
اكنون با توجه به اين دو مطلب بايد گفت بهشت و دوزخ آفريده نشده اند، زيرا بر فرض آفرينش بايد روز برپايى قيامت نابود گردند در حالى كه نابودى آنها با جاودانگى آن دو كه آيات نخست از آن حاكى مى باشند، ناسازگار مى باشند. ولى اين استدلال قابل خدشه است، زيرا اساس آن اين
[١] (...ءَذلِكَ خَيْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتى وُعِدَ الْمُتَّقُونَ...) (فرقان/١٥) : بگو اين دوزخ خوب است يا بهشت دايمى كه پرهيزگاران را وعده داده شده است؟
[٢] (ذلِكَ جَزاءُ أَعْداء اللّهِ النّارُ لَهُمْ فيها دارُ الْخُلْدِ جَزاءٌ بِما كانُوا بِآياتِنا يَجْحَدونَ) (فصلت/٢٨): اين است (آتش) كيفر دشمنان خدا براى آنان است در آن آتش خانه جاودانى به خاطر اين كه آيات ما را انكار مى كنند.
[٣] (مَثَلُ الجَنّةِ الّتى وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرى مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ أُكُلها دائِمٌ وَظِلُّها...) (رعد/٣٥).
[٤] قصص/٨٨.