٤. اعرافيان بازبه دوزخيان مى گويند: آيا اين گروه (اشاره به بهشتيان) همانها هستند كه شما درباره آنان سوگند ياد مى كرديدكه مشمول رحمت خدا نمى شوند (در اين موقع به بهشتيان كه به حكم آيه نخست هنوز وارد بهشت نشده و در انتظار آن هستند مى گويند) وارد بهشت شويد، بيمى بر شما نيست و اندوهگين نخواهيد بود.

از اين جمله (كه به بهشتيان مى گويند ) (أُدْخُلُوا الْجَنّة) مى توان گفت كه جمله (لَمْ يَدْخُلُوها) در آيه نخست مربوط به بهشتيان است كه در مرز بهشت قرار گرفته اند و انتظار ورود به آن را دارند وپس از چنين مذاكره اى ميان اعرافيان و دوزخيان به آنان گفته مى شود وارد بهشت شويد.

تا اين جا با متن و ترجمه آيات آشنا شديم اكنون به تحليل«اعراف» و«اعرافيان» مى پردازيم:

١. از مجموع آياتِ چهارگانه استفاده مى شودكه«اعراف» مقام بلندى است كه رجالى بر آن تسلط دارند و اين مقام ميان بهشت و دوزخ قرار گرفته و شخصيتهاى مسلط بر آن بر همه بهشتيان و دوزخيان اشراف دارند.

٢. اعراف براى خود موقعيتى دارد جدا از بهشت و دوزخ، و از هر دو بيرون است، طبعاً مشرفان بر آن (اعرافيان) نيز در آن ظرف خاص از بهشتيان و دوزخيان جدا وممتاز خواهند بود.

٣. اعرافيان داراى آگاهى و معرفت خاصى هستند كه همه اهل محشر را از نظر سرنوشت كاملاً مى شناسند و مى دانند چه گروهى بايد روانه بهشت وچه گروهى روانه دوزخ شوند.

درباره اين كه اعرافيان چه افرادى هستند در كتب تفسير اقوال گوناگونى وجود دارد كه تعداد آنها به دوازده قول مى رسد كه برخى از آنها كاملاً مردود و از