هر كار ناروايى، شر و خذلانى را در پى دارد و اين نكته براى كسانى كه پيوسته نفس و اعمال خود را با دقت محاسبه مى كنند واضح و روشن است و به همين جهت در روايات آمده است :

«حاسِبُوا أَنْفُسَكُمْ قَبْلَ أَنْ تُحاسَبُوا» .

«قبل از آن كه به حساب شما رسيدگى شود، به حساب خود رسيدگى كنيد».[١]

اكنون بايد ديد كداميك از احتمالات ياد شده صحيح تر است؟ و آيا مى توان از مطالعه آيات قرآن به گونه اى بر مقصود از سريع الحساب بودن خداوند واقف گرديد؟

از ميان آيات متعددى كه سريع الحساب بودن خداوند در آنها مطرح شده است، برخى به طور صريح ناظر به حساب اخروى مى باشند از جمله آيه اى كه در آغاز بحث يادآور شديم و آيه هاى :٤٩ـ٥١، ابراهيم، ٦٢ [٢]انعام [٣] و برخى نيز ظاهر در حساب اخروى است مانند آيه ٣٩ از سوره نور.[٤]

[١] اين وجه را فيض كاشانى در تفسير صافى برگزيده است.
[٢] (وَتَرَى الْمُجْرِمينَ يَوْمَئِذ مُقَرَّنينَ فِى الأَصْفادِ... * لِيَجْزِىَ اللّهُ كُلَّ نَفْس ما كَسَبَتْ إِنَّ اللّهَ سَريعُ الْحِسابِ). در اين روز (قيامت) مجرمان را بسته شده در زنجيرها مى بينى ... تا خداوند هر كس را به آنچه انجام داده است جزا دهد، حقّا كه خداوند حساب را سريع انجام مى دهد.
[٣] (ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللّهِ مَوليهُمُ الْحَقِّ أَلا لَهُ الْحُكْمُ وَهُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبينَ) سپس به سوى خدا كه مولاى حقيقى آنان است بازگردانده مى شوند، آگاه باشيد كه داورى وحكم مخصوص او است و او سريع ترين حسابرس ها است.
[٤] (وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالهُمْ كَسَراب بَقِيعَة يَحْسَبُهُ الظَّمأنُ ماءً حَتّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيئاً وَوَجَدَ اللّهَ عِنْدَهُ فَوَفّيهُ حِسابَهُ وَاللّهُ سَريعُ الْحِساب) اعمال كافران مانند سرابى در سرزمين خشك است كه انسان تشنه آن را آب مى پندارد تا اين كه وقتى نزد آن آمد، چيزى نيافته ولى خدا را آنجا مى يابد، پس خداوند حساب او را كاملاً رسيدگى كرده و او در رسيدگى به حسابها سريع است.