منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤٣٣

مفسران احتمالات مختلفى را ذكر نموده اند كه برخى را يادآور مى شويم:

١. مقصود اين است كه خداوند به زودى پاداش و كيفر هر عمل خوب يا بد را مى دهد.

و به عبارت ديگر وقت فرا رسيدن جزاى اعمال نزديك است همان گونه كه مى فرمايد:

(...وَما أَمْرُ السّاعَةِ إِلاّكَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ...) .[١]

و در اين صورت مقصود از حساب جزاى اعمال است و در لغت عرب حساب به معنى كفو بودن و برابرى به كار مى رود و از آنجا كه جزا به مقدار عمل است، از آن به كلمه حساب تعبير شده است.

٢. مقصود اين است كه در سراى ديگر، خداوند حساب بندگان را سريع رسيدگى كرده و در نتيجه كثرت محاسبه شوندگان سبب طولانى شدن حساب نمى شود، و در نتيجه به كسى ظلم نخواهد شد و نيكوكاران در كوتاهترين فرصت پاداش اعمال خود را دريافت مى كنند.

و از امير مؤمنان (عليه السلام) روايت شده است كه خداوند همان گونه كه همه بندگان را يكجا و در زمان واحد روزى مى دهد، به همين نحو نيز به حساب اعمال آنان رسيدگى مى كند.[٢]

٣. مقصود اين است كه حساب اعمال اختصاص به آخرت ندارد و در همين دنيا هر عملى كه انسان انجام مى دهد اعم از نيك و يا بد، بى درنگ محاسبه شده و پاداش و كيفر آن داده مى شود طاعات و عبادات از طريق توفيقات الهى و گناهان و معاصى از طريق خذلان الهى.

و به عبارت ديگر: هر كار نيكى، خير و نيكى ديگرى را به دنبال دارد و