نظم و حساب ياد شده اختصاص به پديده هاى تكوينى ندارد، بلكه رخدادها وتحولات مربوط به زندگى فردى و اجتماعى بشر را نيز شامل است و قرآن از آن به عنوان«سنت هاى الهى» ياد مى كند.[٣]

اعمال نيك و بد انسان هر يك در سرنوشت فردى و اجتماعى او مؤثر و كارساز است، و مايه تكامل يا انحطاط، سعادت يا شقاوت، پيروزى يا شكست و... آنان مى باشد.

اين سنت پايدار الهى به زندگى دنيوى انسان اختصاص نداشته، در مورد حيات پس از مرگ و سراى آخرت نيز جارى است و انسان در قيامت همان را درو مى كند كه در دنيا كاشته است (الدُّنْيا مَزْرَعَةُ الآخِرَةِ) و قانون پاداش ها وكيفرهاى اخروى نيز از نظر بسيارى از آيات قرآن بر همين پايه استوار است.

برپايه حساب تكوينى، عموميت و همگانى بودن حساب امرى بديهى وروشن است، زيرا همه انسانها، از مؤمنان و مشركان، پارسايان و مجرمان و به تعبير قرآن مقربان، اصحاب يمين و اصحاب شمال همگى در مورد كارهايى كه در دنيا انجام داده اند، حساب پس داده و پاداش و كيفر اعمال خود را مى يابند.

[١] الرحمن/٥.
[٢] در اين باره به آيات ٣٨، ٣٩، ٤٠ سوره يس رجوع شود:(وَالشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرّ لَها) .
[٣] به آيات: ٣٨، ٦٢/احزاب; ٤٣/فاطر; ٨٥/غافر; ٢٣/فتح; ٧٧/اسراء رجوع نماييد.