منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٧٥

در مورد اين كه مقصود از جمع ميان ماه و خورشيد چيست؟ مفسران احتمالاتى داده اند مانند:

١. از اين نظر ميان آنها جمع مى شود كه نور هر دو زايل مى گردد.

٢. هر دو از مغرب طلوع مى كنند.[١]

ولى هيچگونه دليل يا قرينه اى براى اين دو احتمال ذكر نشده است.

شايد مقصود اين باشد كه در لحظه فرا رسيدن قيامت، خورشيد و ماه در يك مكان با يكديگر جمع مى شوند، آنچه مى تواند اين احتمال را تأييد كند دو مطلب است:

١. معناى حقيقى كلمه جمع، اجتماع دو چيز در يك مكان يا در يك زمان است، اين نكته را زجاج و فراء كه خود احتمال نخست را برگزيده اند گوشزد كرده اند بنابراين هرگاه قرينه اى بر خلاف معناى حقيقى كلمه«جمع» در اختيار نباشد، وجهى ندارد كه آن را بر خلاف معنى ظاهرى حمل كنيم.

٢. با توجه به اين كه وضع آسمان در لحظه برپايى قيامت به گونه اى مخالف با وضع قبلى آن است ، خورشيد و ماه نيز مشمول همين حكم مى باشند، و قرآن وضع كنونى آن دو را اين گونه يادآور مى شود:

(وَالشَّمْسُ تَجْرى لِمُسْتَقَر لَها ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزيزِ الْعَليم) .

(وَالْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَديمِ) .

(لاَ الشَّمْسُ يَنْبَغى لَها أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَوَلاَ اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ وَكُلٌّ فى فَلَك يَسْبَحُونَ) .[٢]

«خورشيد تا وقتى به قرارگاه خود برسد پيوسته در حال حركت است، و اين حركت