در حديثى امام صادق (عليه السلام) مى فرمايد:«خداوند روح مؤمن را پس از قبض روح در بهشت برزخى، متنعم مى سازد، و در روز رستاخيز با همان صورتى كه در دنيا بود محشور مى نمايد».[١]

آيه و روايت گواه بر اين است كه محور معاد حفظ صورت انسان است و كافى است كه شخص برانگيخته شده با همان شكل و هيئت كه در دنيا داشت، محشور شود و امّا اين كه حتماً بايد از همان خاكى كه روز نخست از آن آفريده شده بود در معاد نيز از آن بهره گرفته شود و شكل پذيرد، دليلى بر آن نيست.

باز يادآور مى شويم در جايى كه خود ماده نخست محفوظ باشد عدول از آن به ماده جديد بى جهت خواهد بود.

در اينجا مرحوم صدرالمتألهين سخنى دارد كه در حقيقت يكى از اصول فلسفى او را تشكيل مى دهد وى مى گويد: شخصيت و واقعيت هر انسان مربوط به نفس و روح او است نه به بدن وى. بدنى كه انسان در انجام امور مادى به آن نياز دارد، بدن مشخص نيست و از اين جهت براى آن تعينى نيست، بلكه نفس انسانى به هر بدنى تعلق گرفت او همان انسان خواهد بود كه قبلاً بود، اعتقاد به اين كه انسانها با جسدهاى خود از قبرها محشور مى شوند بيش از اين نيست كه هر كس او را ببيند بگويد او همان فردى است كه او را ديده بوديم، ديگر لازم نيست در بدن او هيچ تبدل و تحولى رخ ندهد، همچنان كه اگر در دنيا آفرينش زشت داشته باشد لازم نيست كه به آن شكل محشور گردد، و يا اگر پا بريده و نابينا و پير باشد بايد اين خصوصيات رعايت

[١] وَإِذا قَبَضَهُ اللّهُ إِلَيْهِ صَيَّر تِلْكَ الرُّوحَ إلَى الجَنَّةِ في صُورَة كَصُورَتهِ فَيَأْكُلُونَ وَيَشْرَبُونَ فَإِذا قَدِمَ عَلَيْهِمُ الْقادِمُ عَرَفَهُمْ بِتِلْكَ الصُّورَةِ الّتي كانَتْ عَلَيْها فِي الدُّنْيا(بحار الأنوار:٦، باب احوال برزخ، حديث ٣٢).