در واقعيت انسان اختلاف نظر وجود دارد[١] اهل حديث كه به ظواهر شريعت تقيد بيشترى دارند و كمتر به تعمق و تدبر مى پردازند مى گويند واقعيت انسان همان هيكل ظاهرى او است به اضافه اين كه داراى حسّ و حركت و ادراك است و از روح و نفس مجرد وراى اين حس و حركت، خبرى نيست. آنان انسان را در حدّ حيوانى مى انديشند كه فقط از طريق امتيازات خاصى از او جدا شده و گوهرى به نام نفس و يا روح مجرد غير از روح به معنى حس و ادراك قائل نيستند.

اين گروه فقط مى تواند معاد را، جسمانى بداند البته نه جسمانى به معنى جماد، بلكه جسمانى به همان معنايى كه در حال حيات دنيوى برخوردار بود.

از اين بيان روشن مى شود كه اين گروه را نمى توان از قائلان به معاد هم جسمانى و هم روحانى انديشيد، آنان فقط پرچمدار معاد جسمانى هستند.

[١] محقق لاهيجى در اين باره چنين مى گويد:«موجب اين اختلافات (اختلاف در روحانى و جسمانى بودن معاد) اختلاف در حقيقت انسان است پس نزد هر كه حقيقت انسان نيست مگر هيكل محسوس، و روح عرضى است يا صورتى قائم به ماده بدن كه زايل شود به طريان مرگ، پس اگر با وجود اين اعتقادات قائل به شريعتى است، معاد نزد او نتواند بود مگر جسمانى فقط واگر معتقد به شريعتى نيست، قائل به هيچ يك از معادين نتواند بود، و نزد هر كه حقيقت انسان نفس مجرد او است و بدن مر او را نيست مگر آلتى منفصل از حقيقت انسان، قائل است به معاد روحانى فقط و هر كه قائل است به تركب حقيقت انسان از نفس مجرده و بدن به نحوى كه سابقاً بيان كرديم قائل است به وقوع معادين جميعاً و هر كه شاك باشد در حقيقت انسان، متوقف در امر معاد است مطلقاً».(گوهر مراد، مقاله ٣، باب ٤، فصل ٦).