«اى انسانها! اگر نسبت به رستاخيز ترديد داريد، پس به تحقيق ما شما را از خاك آفريديم... و زمين را خشك و افسرده مى بينى پس هنگامى كه آب بر آن فرو فرستاديم، حركت و جنبش نموده و بالا آمده و از هر جفت (گياهان) زيبا رويانيديم، و اين به خاطر آن است كه خدا حق است و او مردگان را زنده مى كند و او بر هر چيزى (كارى) توانا است و حقا كه رستاخيز مى آيد شكى در آن نيست و حقا كه خداوند مردگان را از قبرها بر مى انگيزد».

آيه در آغاز شك و ترديد (شبهه) منكران معاد را يادآور مى شود (إِنْ كُنْتُمْ فِى رَيْب مِنَ الْبَعْث) آنگاه براى از بين بردن ترديد و شبهه، به دو سنت الهى در عالم هستى توجه مى دهد:

١. مبدأ حيات خود انسان را يادآور مى شود و مى فرمايد:

(فَإِنّا خَلَقْناكُمْ مِنْ تُراب) .

«ما شما را از خاك آفريده ايم».

٢. آنان را به حيات زمين با پرورش گياهان و درختان و سبزه ها و... توجه مى دهد و مى فرمايد:

«زمين خشك و مرده پس از نزول باران جنبش نموده گياهان گوناگون مى روياند(حركت وجنبش از آثار حيات است)» چنان كه مى فرمايد: (وَتَرى الأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماء اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْج بَهيج) .

آنگاه مبدأ فاعلى اين دو رخداد شگفت را : (آفرينش انسان از خاك و روييدن گياهان از خاك) را متذكر مى گردد و مى فرمايد:«اينها به جهت آن است كه

[١] حج/٥ ٧.