شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٦٠٤ - قصه اعرابى و ريگ در جوال كردن و ملامت كردن آن فيلسوف او را

يك عرابى بار كرده اشترى‌

دو جوال زفت از دانه پُرى‌

او نشسته بر سرِ هر دو جوال‌

يك حديث انداز كرد او را سؤال‌

از وطن پرسيد و آوردش به گفت‌

و اندر آن پرسش بسى دُرها بسُفت‌

بعد از آن گفتش كه اين هر دو جوال‌

چيست آگنده بگو مصدوقِ حال‌

گفت اندر يك جوالم گندم است‌

در دگر ريگى نه قوت مردم است‌

گفت تو چون بار كردى اين رِمال‌

گفت تا تنها نماند آن جوال‌

گفت نيمِ گندمِ آن تَنگ را

در دگر ريز از پى فرهنگ را

تا سبك گردد جوال و هم شتر

گفت شاباش اى حكيمِ اهل و حُرّ

اين چنين فكر دقيق و راى خوب‌

تو چنين عريان پياده در لُغُوب‌

رحمش آمد بر حكيم و عزم كرد

كِش بر اشتر بر نشاند نيك مرد

باز گفتش اى حكيم خوش سخن‌

شمّه‌اى از حالِ خود هم شرح كن‌

اين چنين عقل و كفايت كه تو راست‌

تو وزيرى يا شهى بر گوى راست‌

گفت اين هر دو نيم از عامه‌ام‌

بنگر اندر حال و اندر جامه‌ام‌

گفت اشتر چند دارى چند گاو

گفت نه اين و نه آن ما را مكاو

گفت رختت چيست بارى در دكان‌

گفت ما را كودكان و كو مكان؟

گفت پس از نقد پرسم نقد چند

كه توى تنها رو و محبوب پند

كيمياى مسّ عالم با تو است‌

عقل و دانش را گهر تو بر تو است‌

گفت وَ اللّه نيست يا وَجهَ العَرب‌

در همه مُلكم وجوه قوتِ شب‌

پا برهنه تن برهنه مى‌دوم‌

هر كه نانى مى‌دهد آن جا روم‌

مر مرا زين حكمت و فضل و هنر

نيست حاصل جز خيال و درد سر

پس عرب گفتش كه رو دور از برم‌

تا نبارد شومى تو بر سرم‌