شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٥٠٠ - وصيت كردن پيغامبر

يابد و در اين جهان نفس را در بند كشد و بكشد ايمن است، و در آن جهان نيز آتش دوزخ براى او خاموش شود. (براى توضيح بيشتر نگاه كنيد به: شرح بيت ١٢٤٣/ ٢ به بعد)

ب ٢٥٦١- ٢٥٥٥ مكافات: پاداش. و مضمون بيت مأخوذ است از آيه‌ «هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ: نيكى را جز نيكى پاداشى است؟» (رحمن، ٦٠) قربانى بودن: كنايت از كشتن نفس در راه رضاى حق.

اوصافِ بَقا: كنايت از مقام قرب حضرت حق جلّ و علا.

قَلّاش: اين كلمه به معنى حيله‌گر، مزور، و خراباتى معنى شده، ليكن در استعمال مولانا به معنىِ بى‌پروا، بى‌اعتنا، مجرد، و مانند آن به كار رفته است. همچون «رند» كه تاب معنيهاى فراوان دارد. واژه را فارسى دانسته‌اند. (دكتر معين، حاشيه برهان قاطع، از دُزى) اسرار: جمع سر: درون، نهان.

درون خانه: كنايت از محرم، رسيده به معشوق.

عاشق حقيقى سوخته معشوق است و فنا شده در او. همه چيز را در راه عشق فدا كرده و از خود چيزى ندارد.

غزالى در فصل «حقيقت ذكر» گويد: «و اصل آن است كه دل از حديثِ تازى و پارسى و هر چه هست خالى شود و همه وى گردد، كه هيچ چيز ديگر در وى نگنجد. و اين نتيجه محبّتِ مفرد (مُفرَط؟) بود كه آن را عشق گويند و عاشقِ گرم رو همگى دل به معشوق دارد. و باشد كه از دل مشغولى كه به وى دارد، نام وى فراموش كند.» (كيمياى‌