تحف العقول ت کمره‌ای - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٤٩٧ - (شرح تندرستى)

آيات بسيار ديگر (١) پس نخست نعمت خدا بر انسان درستى خرد و برترى دادن او است بر بسيارى از خلقش بكمال عقل و بيان روشن، و اين از آنجا است كه هر جنبنده‌اى بر روى زمين بوسيله حواسش خود دار است و بسوى كمال خويش پويا است، و آدميزاده را بوسيله نطق كه در ديگر آفريده‌هاى محسوس نيست برترى داده، و بوسيله نطق است كه خدا آدميزاده را بر ديگر خلقش تسلط داده تا آمر و ناهى آنها شده و ديگران مسخر اويند. چنانچه خدا فرموده (٣٦- الحج) همچنين مسخر كرد آن را براى شما تا خدا را در برابر اينكه رهنمائيتان كرده تكبير گوئيد- و فرموده (١٤- النحل) و او است آنكه دريا را براى شما مسخر كرده تا از آن گوشت تازه بخوريد و زيورى بر آوريد و بپوشيد، و فرموده است (٨- النحل) چهارپايان را براى شما آفريد كه از آنها پشم و كرك براى دفع سرما بگيريد و منافع و از آنها بخوريد. و براى شما در وجود آنها زيبائيست هنگامى كه بياسائيد و هنگامى كه برگرديد. و بارهاى سنگين شما را تا آن شهرى بدوش كشند كه نتوانيد بدان رسيد مگر بسختى و رنج- و از اين راه انسان را بپيروى و طاعت خود دعوت نمود كه او را بر ديگران بدرستى خلقت و كمال نطق و معرفت برترى داد و بدنبال توانشى كه بوى بخشيد نسبت بدان چه‌اش مكلف ساخت بدان بفرموده خود (١٦- التغابن) از خدا بپرهيزيد تا توانيد و بشنويد و اطاعت كنيد- و فرموده او (٢٨٦- البقره) خدا بكسى تكليف نكند مگر باندازه طاقتش- و فرموده خود (٧- الطلاق) خدا بكسى تكليف نكند مگر آنچه باو داده، و در آيات بسيار ديگر. و چون از بنده يكى از حواسش بگيرد كار آن را از وى نخواهد مانند فرموده او (٦٠- النور) نيست بر كور حرجى و نه بر لنگ حرجى- تا آخر آيه- كه هر كس باين وصف باشد جهاد و هر عملى كه جز بدان انجام نشود از او برداشته است، و همچنين حج و زكاة را بمالدار واجب كرده چون توانائى‌