علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٣٠٤ - فصل هفتم منازل توجه قلبى
بنابراين به توصيه قرآنكريم، آدمى هماره بايد با صبر و استقامت، شبانهروز دل را به وجه الاهى بسپارد و در مواقع گوناگون با خداى خود زندگى كند و هيچگاه از او غافل نشود:
وَاصْبرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا؛[١] و با كسانى كه پروردگارشان را صبح و شام مىخوانند [و] وجه او را مىخواهند، شكيبايى پيشه كن و دو ديدهات را از آنان برمگير كه زيور زندگى دنيا را بخواهى و از آن كس كه قلبش را از ياد خود غافل ساختهايم و از هوس خود پيروى كرده و [اساس] كارش بر زيادهروى است، اطاعت مكن.
يكى از نمونههاى اين اراده وجهالله، اخلاص است؛ چراكه «اخلاص، يعنى اراده وجهالله فقط.»[٢] زيرا «إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا؛[٣] ما براى وجه خداست كه به شما مىخورانيم و پاداش و سپاسى از شما نمىخواهيم.»
عارفان تأثيرگذار در علم سلوك براساس تجارب سالكانه، در تعداد مقامات و منازل كه همان بروز و ظهور فضايل توانشى فطرت هستند، ديدگاههاى متنوعى دارند كه ما در روند تاريخى علم سلوك به اختصار به آنها پرداختيم و در اين فصل، تنها ده فضيلت و منزل را برگزيده، آنها را تنها با نگاه خاصى كه در آغاز بيان شد، يعنى تعامل فضيلت فطرى با اسم مناسب الاهى بررسى مىكنيم و صراط «پلهپله با توجه تا خدا» را ترسيم مىكنيم و در اين بررسى و ترسيم، از درازگويى، همانند اهميت، فوايد، اقسام و مراتب آن فضيلت پرهيز مىكنيم. گرچه نبايد از اين نكته غافل شد كه چه بسا يك فضيلت با دو يا چند اسم- طولى يا
[١] - كهف( ١٨): ٢٨.
[٢] - محمدباقر مجلسى، بحار الأنوار، ج ٧٠، ص ٢٣٤.
[٣] - انسان( ٧٦): ٩.