علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٨١ - شيوههاى درمان بيمارىهاى قلبى

مى‌بينى، در نظر بگيرى و برخلاف آن تا چندى مردانه قيام و اقدام كنى و همت بگمارى بر خلاف نفس تا مدتى و بر ضد خواهش آن رذيله رفتار كنى و از خداى تعالى در هر حال توفيق طلب كنى كه با تو اعانت كند در اين مجاهده مسلّمه بعد از مدت قليلى آن خلق زشت رفع شده و شيطان و جندش از اين سنگر فرار كرده، جنود رحمانى به جاى آن برقرار مى‌شود.[١]

اين شيوه درمانى در برخى از كتب اخلاقى، مانند جامع السعادات نوشته ملا مهدى نراقى و معراج السعادة نوشته ملا احمد نراقى و كتب اخلاقى- عرفانى، مانند رساله عيوب النفس و مداواتها اثر ابوعبدالرحمن سلمى، احياء علوم الدين، اثر ابوحامد غزالى و المحجّة البيضاء و الحقائق فى محاسن الاخلاق، دو اثر ملا محسن فيض كاشانى لحاظ شده است.

البته شيوه رفعى، بر شيوه دفعى ترجيح دارد؛ زيرا شيوه دفعى حالت دفاعى دارد و در مقام دفع هجوم رذايل است و درمان آن نيز ريشه‌اى نيست؛ ولى در شيوه رفعى به ريشه رذايل حمله مى‌شود و زدايش آن از سرزمين دل مدنظر است. اين نكته را مى‌توان با مثالى روشن كرد؛ مجنونى روى پلى ايستاده بود و با چهره‌اى برافروخته، با هر كه مى‌خواست از پل عبور كند، گلاويز مى‌شد و او را به داخل رودخانه مى‌انداخت تا آنان را غرق كند. فرد ديگرى نيز كنار رودخانه نشسته بود و آن بيچارگان را از غرق شدن نجات مى‌داد و اين‌گونه هجمه آن مجنون را دفع مى‌كرد تا آنكه فردى از راه رسيد و حيله‌اى انديشيد تا آن مجنون را از روى پل عبور دهد و ريشه همه مشكلات را به يك‌باره برطرف و رفع كند.

اگرچه، اين فصل جاى بررسى همه رذايل است، اما براى جلوگيرى از تطويل، تنها به دو رذيلت، يكى رذيلت كبر و برتربينى و ديگرى دنيادوستى، دنياطلبى و

[١] - سيد روح‌الله موسوى خمينى، شرح چهل حديث، ص ٢٥.