علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٥٤ - گونههاى اسماى حسناى الاهى

زيرا رسول‌اكرم ٦ فرمودند: «به درستى كه خدا صد و ده و اندى خُلق دارد كه هر كس يكى از آنها را داشته باشد، وارد بهشت مى‌شود.»[١] پس «

تخلقوا بأخلاق الله‌

؛[٢] به اخلاق‌الله آراسته گرديد.» چنانكه انبياى الاهى به اخلاق‌الله آراسته‌اند، مانند ابراهيم نبى (ع) كه حليم‌[٣] و محمد امين (ع) كه رئوف رحيم‌[٤] بوده‌اند. سعيدالدين فرغانى در همين زمينه مى‌نويسد:

[سالك‌] در اثناى سير در كليات مقامات ايمانى، چون توبه و زهد و ورع و توكل و رضا و جزئيات هر مقامى، خود را به اسماى حق، چون كريم، حليم، علّام، رئوف و امثال آن بر وفق «تخلّقوا باخلاق الله‌» متخلّق مى‌كند و مقام ايمان را از اين جهت مقام تخلّق گويند.[٥]

با اين نگاه مى‌توان روايات احصاى اسما را- كه در كتب روايى ذكر شده است- نه به معناى شمارش اسما، بلكه به معناى احاطه معنايى و تخلّق اسمايى و حظّ صفاتى دانست كه آدميان، همانند انبيا، به قدر طاقت بشرى، آنها را در خود بپرورانند؛ چنانكه اهل معرفت، مانند صدرالدين قونوى،[٦] سيد فضل‌الله راوندى و فيض كاشانى‌[٧] چنين برداشتى داشتند. از جمله روايات احصا، سخنى از رسول‌اكرم ٦ است كه اميرمؤمنان (ع) روايت كرده است:

[١] -« ان لله مائة و بضعة عشر خُلقاً من أتى بواحد منها دخل الجنة.»( ابو عبدالرحمن سلمى، حقائق التفسير، ج ١، ص ٣٤٥.)

[٢] - صحيح بخارى، ج ٢، ص ٦؛ مسند احمد، ج ٣، ص ٥؛ على متقى هندى، كنزالعمال، ح ١٤٧١٠.

[٣] - توبه( ٩): ١١٤.

[٤] - همان، ١٢٨.

[٥] - سعيدالدين فرغانى، مشارق الدرارى، ص ٥٨٩.

[٦] - بنگريد به: سيد حسين درودآبادى، شرح الاسماء الحسنى، ص ١٠٨.

[٧] - محسن فيض كاشانى، علم اليقين، ج ١، ص ١٥٢.