علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٤١ - ٢ استبتال و استقبال در ذكر

وسوسه‌اى از جانب شيطان بديشان رسد، [خدا را] به ياد آورند و به ناگاه بينا شوند.»[١]

استقبال نيز كه به معناى روى‌آورى دل به سوى مذكور است، پس از استبتال به وجود مى‌آيد. به همين دليل، ذكر استبتالى پيش از ذكر استقبالى است و نخستين مرتبه ذكر محسوب مى‌شود؛ زيرا تا دل از قيود حجاب‌آور و تعلقات تفرقه‌ساز پالايش نشود، آماده استقبال نمى‌گردد كه عارفى مى‌گويد:

ذكر نشستن بر بساط استقبال (به خداى سبحان) [است‌]، پس از اختيار جدايى از مردم.[٢]

بر اين اساس عبدالرزاق كاشانى مى‌گويد:

اولين مرتبه ذكر، فراموشى غير است؛ زيرا اگر همه را فراموش نكنى، خدا را نمى‌يابى.[٣]

نجم‌الدين كبرى نيز مى‌نويسد:

ذكر آن است كه با فراموشى از ياد ماسواى خداى تعالى بيرون آيى: وَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذَا نَسِيتَ‌[٤] و چون غير خدا را فراموش كردى، پروردگارت را ياد كن.[٥]

اميرمؤمنان (ع) هم مى‌فرمايد:

تو خداى سبحان را به حقيقت ذكر نخواهى كرد تا آنكه نفس خويش‌

[١] - سيد محمدحسين حسينى‌تهرانى، رسالة لب‌اللباب، ص ١٤٠ و ١٤١.

[٢] - انور فؤاد ابى‌خزام، معجم المصطلحات الصوفيه، ص ٨٦.

[٣] - عبدالرزاق كاشانى، منازل السائرين، ص ٢٩٤.

[٤] - كهف( ١٨): ٢٤.

[٥] - نجم‌الدين كبرى، الأصول العشرة، ص ٥٧.