علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٣٩ - ٢ استبتال و استقبال در ذكر

ذكر طرد غفلت است.[١]

ذكر استبتالى كه معمولًا توصيه‌اى براى آغازگران راه سلوك است، آثار گرانمايه‌اى براى دل به ارمغان مى‌آورد كه بسيارى آنها را اهل‌بيت : بيان كرده‌اند: حيات دلِ مرده،[٢] روشنايى دلِ تاريك،[٣] جلاى دلِ زنگارگرفته از گناه،[٤] شفاى دلِ بيمار،[٥] غذاى دلِ گرسنه،[٦] طرد شيطان از دل،[٧] سكوت شيطان‌[٨] تا وسوسه نكند،[٩] و نفى حديث نفس از دل.

در فرهنگ عرفان به دوتاى اخير «نفى خواطر» مى‌گويند؛ همان خواطرى كه ما پيش از اين آن را القائات زشت نفرت‌انگيز ناميديم كه وارد دل مى‌شوند و موجب دل‌مشغولى تفرقه‌آور مى‌گردند و سالك را از حال توجه و حضور باز مى‌دارند.[١٠] جميل‌بن درّاج از امام‌صادق (ع) پرسيد:

[١] - انور فؤاد ابى‌خزام، معجم مصطلحات الصوفية، ص ٨٥.

[٢] - امام على( ع):« اذكروا الله ذكراً خالصاً تحيوا به افضل الحياة.»( محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٧٨، ص ٣٩.)

[٣] - امام على( ع):« ثمرة الذكر استنارة القلب.»( عبدالواحد آمدى، غررالحكم و دررالكلم، ح ٤٦٣١.)

[٤] - امام على( ع):« ان الله سبحانه جعل الذكر جلاء للقلوب.»( نهج‌البلاغه، خطبه ٢٢٢، ص ٢٥٥.)

[٥] - امام على( ع):« يا من اسمه دواء و ذكره شفاء.»( عباس قمى، مفاتيح الجنان، دعاى كميل، ص ١١٠.)

[٦] - امام على( ع):« ذكر الله قوت النفوس و مجالسة المحبوب.»( عبدالواحد آمدى، غررالحكم و دررالكلم، ح ٥١٦٦.)

[٧] - امام على( ع):« ذكر الله مطردة الشيطان.»( همان، ح ٥١٦٢.)

[٨] - رسول‌الله٦:« اذا ذكر الله خنس الشيطان.»( محسن فيض كاشانى، المحجة البيضاء، ج ٥، ص ٧٨.)

[٩] - قال محمد بن حمران:« سألت ابا عبدالله عن الوسوسة و ان كثرت؛ فقال: لا شي‌ء فيها، تقول: لا اله الا الله.»( محمد بن يعقوب كلينى، الأصول من الكافى، ج ٢، ص ٤٢٢.)

[١٠] - عبدالرزاق كاشانى، لطائف الأعلام فى إشارات اهل إلالهام، ص ٢٧٨.