علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ١٩٠ - ب) عبوديت
فيما امره تعالي به و نهاه عنه
؛[١] عنوان بصرى مىگويد، به امام صادق (ع) عرض كردم، حقيقت عبوديت چيست؟ امام فرمود: سه چيز؛ نخست آنكه بنده در آنچه خدا به او عطا كرد، ملكيتى نبيند؛ زيرا بندگان ملكى ندارند و مال را مال خدا مىبينند و آن را در راهى كه او به آن امر فرمود، به كار مىگيرند؛ دوم آنكه بنده براى خويش تدبير نمىكند و سوم آنكه همه اشتغالات او بهجا آوردن اوامر و نواهى الاهى است.
سالكان براى پرورش اين سه خصيصه بايد سه اصل معرفتى- سلوكى را دريابند و در آنها نيك تأمل كنند و آنها را در روح زندگى خود جريان بخشند:
يك. غناى مالكى مولاى هستى؛
دو. تدبير ربوبى مولاى هستى؛
سه. قوانين ابلاغى مولاى هستى.
لفظ مولا بارها در قرآن كريم آمده است.[٢] مولا از ولايت گرفته شده است و ولايت در لغت به معناى قربى خاص[٣] است؛ يعنى قرار گرفتن چيزى كنار چيز ديگر، بهگونهاى كه فاصلهاى ميان آنها نباشد و به هم پيوند خورده باشند؛[٤] به شرط آنكه دومى درپى اولى قرار گيرد؛ از اينرو از واژه توالى استفاده مىشود. اين واژه نه تنها در بيان قرب مكانى دو چيز به زبان مىآيد، در بيان قرب معنوى نيز به كار مىرود. مانند دوستى و محبت (ولايت حبى) كه درپى جذب محب توسط محبوب حاصل مىشود؛ يارى و نصرت (ولايت نصرتى) كه درپى يارى ناصر از منصور به وقوع مىپيوندد؛ عهد و پيمان (ولايت عهدى) كه درپى تعهد يكى به
[١] - محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ١، ص ٢٢٤.
[٢] - بقره( ٢): ٢٨٦؛ آلعمران( ٣): ١٥٠؛ مائده( ٥): ١٠٧؛ توبه( ٩): ٥١؛ تحريم( ٦٦): ٢؛ محمد( ٤٧): ١١ و ....
[٣] - محمد بن فارس، معجم مقاييس اللغه، ماده« و ل ى».
[٤] - حسين راغب اصفهانى، المفردات، ماده« و ل ى».