علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ١٧٤ - الف) معرفت توحيدى

محدود كنيم و اين با نامحدودى خدا سازگارى ندارد. از اين‌رو خداى سبحان صمد است؛ يعنى وجودش ميان‌تهى و توخالى نيست. امام‌حسين (ع) مى‌فرمايد: «

الصمد الذي لا جوف له‌

»[١] و امام‌صادق (ع) مى‌فرمايد:

الصمد الذي ليس بمجوّف‌

؛[٢] صمدى كه ميان تهى نيست.

ان الله تبارك و تعالي احد صمد ليس له جوف‌

؛[٣] خداى تعالى احد و صمد است كه تو خالى نيست.

از اين‌رو در فرهنگ دينى به خداى نامتناهى «خداى صمدى» مى‌گويند. در بخشى از سخن امام‌على (ع) در تأويل صمد چنين آمده است:

تأويل الصمد: ... لا حد و لا حدود ... و لا يخلو منه موضع و لا يسعه‌

؛[٤] تأويل صمد اين است كه خداوند نه حدّ دارد و نه حدود؛ نه جايى از او خالى است و نه موضعى او را دربر دارد.

خداى يكتاى نامحدود، يگانه است و واحد؛. يعنى دو بردار نيست و همتا ندارد؛ زيرا نامتناهى دو بردار نيست و تنها آنهايى كه محدودند، متعددند و شبيه و نظير دارند. از اين‌رو امام‌على (ع) فرمودند: «

من حدّه فقد عدّة

»؛[٥] هر كه خدا را محدود سازد، او را به شمارش درآورده و براى او شريك قايل شده است.

بنابراين «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ* اللَّهُ الصَّمَدُ* لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ* وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ؛ بگو اوست خداى يگانه، خداى صمد [ثابت متعالى‌]، [كسى را] نزاده و زاده نشده‌

[١] - محمد بن بابويه قمى( صدوق)، التوحيد، ص ٩٠.

[٢] - همان، ص ٩٣.

[٣] - محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٤، ص ١٣.

[٤] - همان، ج ٣، ص ٢٣٠.

[٥] - نهج‌البلاغه، خطبه ١، ص ٣٢.