ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٨١٣

است، و بايد رهبر جامعه داراى اختيارات كاملى باشد كه در هر دورى مناسب وضع آن دور قوانينى وضع كند و تصويب نامه‌هائى صادر كند.

مثال:

١) هجرت پيغمبر اسلام از مكه به مدينه و پيروى قبائل مدينه از آن حضرت- در اينجا پيغمبر نماز جمعه را با دو خطبه اقامه كرد و با يهود مدينه پيمان صلح مفصلى بست.

٢) آغاز جهاد با مخالفان اسلام و هجوم پى در پى دشمنان و ... و ...

در دوران امير المؤمنين (ع) كودتاى سقيفه، پيشرفت اسلام در كشورهاى فارس و روم، شورش بر عثمان، اختلافات داخلى در محيط مركزى اسلام، اينها همه تحولات و تغييراتى بود كه بسا موجب بحران و اعلام وضع فوق العاده بود- مثلًا در اولين جنگ خونين داخلى اسلام كه در بصره ميان امير المؤمنين و طرفداران عايشه واقع شد، امير المؤمنين (ع) راجع به جمع بصريان مغلوب احكام و مقررات جديدى اظهار كرد، فرمود:

١- فراريها را دنبال نكنيد ٢- زخميها را نكشيد ٣- زنها و كودكها را اسير نكنيد ٤- غير از آنچه در لشكرگاه دشمن است و وسيله ادامه مخالفت او است چيزى را غارت نكنيد.

اينها همه مقرراتى بود كه مردم عرب و اسلام تا كنون در جنگها با آن روبرو نشده بودند، بنا بر اين اگر عنوان اين باب به اين تعبير ترجمه شود كه: ١- (به پيغمبر و ائمه در باره امور دين اختياراتى داده شده است) تعبير به جايى است.

٢- (موضوع تفويض) چنانچه مرحوم مجلسى هم بدان اشاره كرده‌