اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٦٥ - ٣ دلالت لفظى رمزى استعمالى

٣) رابطه تركيبى- كه مركب از دو رابطه تشابه و تلازم است-: نظير: دلالت لفظ برگرفته از دلالت صوت حيوانى معين بر آن حيوان كه مركب است از:

الف. رابطه تشابه بين لفظ برگرفته از صوت آن حيوان با صوت حيوان؛

ب. رابطه تلازم بين صوت حيوان و خود حيوان؛

٤) رابطه كلّى و جزئى: نظير: دلالت مثال يا نمونه يك لفظ بر نوع يا جنس آن لفظ، نظير آنكه براى دلالت بر حرف از كلمه «من» يا براى دلالت بر اسم از كلمه «ضَرْبَ» يا براى دلالت بر فعل از كلمه «ضَرَبَ» استفاده شود. در اين مثال از رابطه جزئى و كلّى استفاده مى‌شود؛

٥) رابطه كل و جزء: نظير: دلالت جزء يك كلمه بر آن كلمه يا دلالت يك كلمه كه جزئى از يك جمله است بر تمام آن جمله، يا دلالت يك مصراع از يك بيت بر آن بيت يا يك بيت از يك قطعه شعرى بر آن قطعه شعرى و هكذا .. نظريه‌اى كه حروف مقطعه قرآنى را اشاره‌اى به الفاظ قرآنى مى‌داند و معتقد است مثلًا: «الم» اشاره به قرآن كريم و تركب آن از اين قبيل حروف است، دلالت رمزى اين حروف را بر اين اساس مبتنى دانسته و از رابطه جزء و كل در تفسير اين آيات بهره جسته است.

٣. دلالت لفظى رمزى استعمالى‌

اين نوع دلالت لفظى رمزى، مبتنى است بر قرينه در مقام استعمال بدون در نظر گرفتن رابطه وضعى قبلى يا رابطه ذاتى بين لفظ و معنا.

اين‌گونه دلالت لفظى رمزى در جايى است كه لفظى غيرموضوع براى معنا يا لفظى كه براى معنايى وضع شده است در معنايى ديگر كه موضوع‌له آن نيست بدون در نظر گرفتن علاقه مصحّحه استعمال مجازى و بدون وضع قبلى آن لفظ براى معنا و تنها به كمك قرينه به كار رود؛ نظير الفاظى كه افراد گنگ يا ناآشنايان با زبان مخاطب، براى تفهيم مقاصد خود به مخاطب به كار مى‌برند.