اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢١٨ - قاعده دوم قاعده اشتراك معنوى كيفى(دلالت بر طبيعى معنا)

نتيجه چنانچه حيثيت جانبى تغيير كند يا كلًا منتفى گردد، در حكايت لفظ از معنا خللى به وجود نخواهد آمد.

اين قاعده، از نتايج نظريه حكايت اعتبارى در تفسير وضع است، در تبيين نظريه حكايت اعتبارى توضيح داديم كه حكايت اعتبارى لفظ از معنا عكس‌بردارى يا نسخه بردارى ذهن است از حكايتى كه صورت معنا از واقع معنا دارد، ذهن اين حكايت را به وسيله نسخه بردارى به صورت لفظ منتقل مى‌كند، و در نتيجه صورت لفظ نيز همچون صورت معنا حاكى از واقع معنا مى‌شود.

از آنجا كه حكايت لفظ از واقع معنا نسخه بردارى از حكايت صورت معنا از واقع معناست، خواص آن حكايت (حكايت صورت معنا از واقع معنا) به حكايت لفظ از معنا نيز منتقل مى‌شود. يكى از خواص حكايت صورت معنا از واقع معنا اين است كه حكايت صورت معنا از ذات معناست و حكايتش از لواحق و عوارض معنا تبعى و عرضى است. مثلًا صورت سيب در ذهن حكايتى از ذات سيب (خود سيب) دارد و حكايتى نيز از مكان و زمان و رنگ و بو و حجم سيب دارد؛ لكن حكايت صورت سيب از ذات سيب با تغيير همه اين خواص همچنان باقى است، مثلًا هنگامى كه سيب روى درخت است و كوچك و كال و سبز رنگ است سيب است، وقتى بزرگ تر مى‌شود و مى‌رسد، حجمش تغيير مى‌كند رنگ و بو و طعمش نيز تغيير مى‌كند از درخت جدا مى‌شود به درون بسته‌بندى مخصوص جاى مى‌گيرد همچنان سيب است، بلكه حتى در آنجا كه تبديل به قطعه‌هاى كوچك با ابعاد هندسى متفاوت مى‌شود و مربا يا كمپوت و يا احيانا خورش و ترشى از آن ساخته مى‌شود، سيب همچنان سيب است.

حكايت صورت ذهنى از سيب على رغم همه اين تبديلات و تغييراتى كه در احوال و اوضاع سيب پديد مى‌آيد تغيير نمى‌كند؛ زيرا حكايت اصلى صورت سيب از ماهيت و طبيعت سيب است، و حكايت آن صورت از اوضاع و احوال عارضى و جانبى سيب حكايت تبعى و ثانوى است كه تغييرات حاصله در آن هيچ‌گونه خدشه‌اى در حكايت صورت سيب از ذات سيب ايجاد نمى‌كند.