موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٧ - تنبيه شريف و تحقيق لطيف بيان تفاوت بين ادبار عقل و جهل است

و اين‌كه براى مؤمن، لهيب، منطفى شود براى آن است كه مؤمن را از نورانيت عقل، نصيب است و به مقدار نصيب و بهره‌اش از نورانيت عقل، غلبه بر لهيب آتش كند كه در دنيا صورتش لهيب نار شهوت و غضب است، و چون مؤمن، صاحب عقل كلّى نيست و آلودگى به دنيا و دار طبيعت دارد- منتها آن‌كه، نور عقل غلبه كند بر لهيب آن به مقدار سلوك و رياضت او- اين‌طور تعبير شده.

و امّا براى صاحبان عقل كلّ و حضرات اولياى كُمَّل- عليهم صلوات اللَّه- وارد است «جُزْنا وَهِيَ خامِدَةٌ» [١]؛ زيرا كه دارِ طبيعت را در نفوس كامله به هيچ وجه، تصرّفى نيست و از لهيب جهنم طبيعت، به كلّى مأمونند؛ زيرا كه آنها طبيعت را نيز الهى نمودند و شيطان آنها به دست آنها ايمان آورده است‌ [٢]، پس جلوه نور عقل كلّ آنها سراسرِ طبيعت را مقهور حكم خود فرموده‌

[١] «ما [از آتش‌] عبور كرديم، در حالى كه آتش جهنّم خاموش و سرد بود». (تفسير القرآن‌الكريم (تأويلات ملّا عبدالرزّاق كاشانى)، ج ٢، ص ٢٤؛ آغاز و انجام، ص ٢٨؛ شرح فصوص الحكم، قيصرى، ص ٤٨٦؛ تفسير القرآن الكريم، صدر المتألّهين، ج ٥، ص ٥٧ و ٢٥٩)

[٢] اشاره است به اين حديث نبوى كه: «ما مِنْكُمْ إلّاوَلَهُ شَيطانٌ. قالوا: وَأنْتَ يا رَسُولَ اللّهِ؟ قال: وَأنَا، إلّاأنَّ اللّهَ أعانَني عَلَيْهِ، فَأسْلَمَ عَلى يَدَيَّ»؛ «براى هر كدام از شما، شيطانى است. گفتند: حتى براى شما اى پيامبر خدا؟ فرمود: و براى من هم، الّا اين‌كه خداوند مرا كمك كرده و اعانت نموده بر عليه شيطان، و او به دست من تسليم شده است». (عوالي اللآلي، ج ٤، ص ٩٧، حديث ١٣؛ المسند، أحمد بن حنبل، ج ٣، ص ٦٣، حديث ٢٣٢٣ با اختلاف در نقل)