موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٣ - در بيان صفات جهل

اغلوطه و فساد است، و اوهام جزئيه در عوالم نازله، نازله آن حقيقت باطله است. و شايد فرموده رسول اكرم صلى اللَّه عليه وآله وسلم: «إنّ الشّيْطانَ يَجْرِي مَجْرَى الدمِ مِنِ ابْنِ آدَمَ» [١]- چنانچه مشهور است- اشاره به احاطه وهم كلّ به اوهام جزئيه باشد يا اشاره به اوهام جزئيه، كه نتايج و مظاهر ابليس بزرگ است، باشد.

در بيان صفات جهل‌

و در اين حديث شريف، اوصاف چند به اشاره و صراحت براى جهل بيان فرموده:

اوّل آن‌كه اين حقيقت جهليه، پس از حقيقت عقل، مخلوق شده است، با تراخى كه از كلمه «ثُمَّ» استفاده شود، و اين شايد اشاره به آن باشد كه اين حقيقت پس از عقل كلّى و نفس كلّى، مخلوق است. و اين شاهد آن است كه پيش از اين به آن اشاره نمودم‌ [٢] كه حضرت صادق- سلام اللَّه عليه- بيان عقل كلّ و نفس كلّ را اوّلًا فرمودند و پس از آن، اشاره به عقول جزئيه و جهل جزئى فرمودند كه مورد نظر سائل بوده؛ زيرا كه اگر مقصود از عقل و جهل، عقل و جهل جزئى باشد خلقت عقل پس از خلقت جهل است؛ زيرا كه قوس صعود به حسب قاعده شريفه «امكان اخسّ» از اخسّ به اشرف منتهى شود، عكس قاعده شريفه «امكان اشرف» كه از اشرف به اخسّ منتهى شود، و آن در سلسله‌

[١] «به درستى كه شيطان، مانند خون در تن فرزند آدم جريان پيدا مى‌كند». (عوالي اللآلي، ج ٤، ص ١١٣، حديث ١٧٥؛ بحار الأنوار، ج ٦٠، ص ٣٦٨، حديث ١٥٤؛ كنز العمّال، ج ٥، ص ٤٦٦، حديث ١٣٦٣٠)

[٢] ر. ك: ص ٢١.