موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٠٦ - فصل دوم در درجات و مراتب زهد است

حلال آن را از ترس حساب آن، و ترك مى‌كند حرامش را از ترس عقاب آن» [١].

لكن بيانات آن سروران دين و مربّيان نفوس به حسب اختلاف ادراكات، مختلف است؛ يعنى براى هر كس به فراخور مقام و مرتبه‌اش، مرتبه‌اى از مراتب مقامات انسانيت را بيان مى‌فرمودند، و عارف به مقامات نفس و اسلوب كلمات اهل اللَّه، براى كشف مرادات آنها اين نكته را بايد در نظر داشته باشد تا جمع شتات كلمات اولياء و انبياء- عليهم السلام- در اين ابواب بشود.

درجه دوم، زهدِ خاصه است، و آن عبارت است از اعراض از مشتهيات حيوانى و لذايذ شهوانى براى رسيدن به مقامات عقلانى و مدارج انسانى، و اين درجه، از علم و ايمان به بعض مراتب عاليه از عالم آخرت پيدا شود كه به واسطه آن علم و ايمان، مشتهيات حيوانى و لذّات جسمانى در نظر، محقَّر و كوچك شود، و اين، مبدأ اعراض و منشأ انصراف نفس از آنها شود.

و لذّات عقليه روحانيه و ادراكات مرسله مجرده، گرچه مورد اعتناء فلاسفه و اعاظم از ارباب علم و دانش هميشه بوده و فيلسوف بزرگ عظيم الشأن ارسطوطاليس، معلم اوّل، در اين باب اهميت بسيار داده‌ [٢]، ولى اين درجه نيز نزد اصحاب معرفت و ايقان و ارباب حقيقت و عرفان معَلَّل است، و چون اين اعراض براى لذّت است- گرچه لذّت روحانى-، قدم نفسانى در كار است و آن زهد حقيقى نيست، بلكه ترك شهوت و لذّت است براى شهوت و لذّت.

[١] متن خبر چنين است: عن الصادق عليه السلام أنّه سُئِلَ عن الزّاهد في الدُّنيا؟ قالَ: «الَّذِي يَتْرُكُ حَلالَها مَخافَةَ حِسابِهِ، وَيَتْرُكُ حَرامَها مَخافَةَ عِقابِهِ». (عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج ١، ص ٢٤٣، حديث ٨١؛ وسائل الشيعة، ج ١٦، ص ١٦، «كتاب الجهاد»، «أبواب جهاد النفس»، باب ٦٢، حديث ١٦)

[٢] أثُولوجيا، ص ٥٦، ميمر ٤ و ص ٨٤، ميمر ٧.