موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٦٤ - مقاله پنجم در شرح اجمالى از بعض الفاظ حديث شريف تا آنجا كه مقصود اصلى ما است از شرح قوله عليه السلام «اعْرِفُوا الْعَقْلَ وَجُنْدَهُ، وَالْجَهْلَ وَجُنْدَهُ تَهْتَدُوا»

مقدار قدم آنها در علم و طهارت، حظّ وافرى است و لهذا، از ابن‌عباس- رضى اللَّه عنه- منقول است كه: «من از راسخين در علم هستم» [١].

نكتةٌ: تحديد جنود عقل و جهل را به اين عدد خاصّ، از قبيل تحديد به كلّيات و مهمّات است، نه آن‌كه جنود آنها به طريق بسط و تفصيل، عبارت از همين هفتاد و پنج جند باشد و لهذا، در مقام تفصيل و تعديد، بيشتر از هفتاد و پنج تعديد شده است؛ گرچه مى‌توان بعض از جنود را به بعض ديگر برگرداند تا عدد به هفتاد و پنج برگردد، ولى از ملاحظه آنچه گفته شد، محتاج به اين تكلّف و زحمت نيست؛ مثلًا خير، كه وزير عقل است، و شرّ، كه وزير جهل است، از امّهات فضايل و رذايل هستند كه جميع آنها برگشت به اين دو كنند، مع ذلك در حديث شريف، از جنود شمرده شده در مقابل ساير جنود، و همين‌طور عدل و جور را، كه از جنود شمرده‌اند، از امّهات هستند كه بسيارى از جنود در تحت آن دو ملكه هستند، و بسيارى از جنود نيز شمرده نشده.

و نكته اصلىِ آن، آن است كه لسان انبياء و اولياء، بلكه لسان قرآن شريف نيز، چون ساير مصنّفان و مؤلّفان نيست كه در صدد فحص و تفتيش و بحث و جدال در اطراف مفهومات كليه و در مقام تشقيقات و حصر و تعديد باشند كه خود اين امور از حجب غليظه سير إلَى اللَّه است و «باز دارد پياده را ز سبيل»