موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٨ - تنبيه شريف و تحقيق لطيف بيان تفاوت بين ادبار عقل و جهل است

و ليله عالم طبيعت، از اوّل آن تا مطلع فجر يوم القيامه، براى آنها ليله قدر است و در جميع اين ليله در سلامت از تصرّف دست ابليس و دام آن- كه طبيعت و شؤون آن است- مى‌باشند؛ سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ [١]، از اين جهت، درباره آنها «جُزْنا وَهِيَ خامِدَةٌ» است و درباره مؤمن «فَقَدْ أطْفَأ نُورُكَ لَهَبِي» وارد است.

و بالجمله، ورود عقل به عالم طبيعت، ورود با سلامت يا قريب به سلامت است و براى اطاعت امر و انفاذ حكم است؛ و براى عقل كلّ، رؤيت جمال جميل در مرآت تفصيلى است و بسط توحيد در تكثير است و برگرداندن حكم تكثير به توحيد است، از اين جهت، فلاح مطلق و مطلق فلاح، در قول «لا إلهَ إلَّا اللَّه» است‌ [٢]، منتها آن‌كه از براى حقايق توحيد و قول «لا إلهَ إلَّااللَّه» مدارج و مراتبى است كثيره بلكه به عدد انفاس خلايق. پس در توحيد مطلق، كه «لا إلهَ إلَّا اللَّه» كُمَّل است، فلاح مطلق است كه رستگارى از كثرت- كه اصل شجره خبيثه است- مى‌باشد، و اين كلمه در اين حال موازن با هيچ چيز نيست؛ چنانچه در روايات شريفه وارد شده‌ [٣].

و در توحيدات مقيّده، كه توحيد اهل ايمان و متوسّطين است، فلاح مقيّد است و سلامتى آنها نيز سلامتى مقيّد است.

[١] «شب قدر، سلام است تا طلوع فجر». (القدر (٩٧): ٥)

[٢] چنان‌كه در حديث نبوى وارد است كه: «قُولُوا: لا إلهَ إلّااللّهُ تُفْلِحُوا»؛ «بگوييد كه جزخداوند، الهى نيست تا رستگار شويد». (بحار الأنوار، ج ١٨، ص ٢٠٢، حديث ٣٢؛ المسند، أحمد بن حنبل، ج ١٢، ص ٤١٩، حديث ١٥٩٦٥؛ السنن الكبرى، بيهقى، ج ٦، ص ٢١)

[٣] التوحيد، صدوق، ص ١٨، حديث ١، ٢ و ٣.