موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٦ - مقاله سوم در شمّهاى از خصايص و صفات اين دو حقيقت عقليه و جهليه به حسب آنچه در اين حديث شريف به آن اشاره فرموده

مجازيه او را منتسب فرمودند [١].

و اهل معرفت گويند: يكى از محتملات‌ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ [٢]، همين فيض اشراقى منبسط است‌ [٣]؛ چنانچه‌ اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌ [٤] با آن لطايف و اسرار عجيبه‌اى كه در آيه شريفه به آن اشاره فرموده، شايد اشاره به همين حقيقت باشد.

بنابراين، حقيقت عقل- كه اوّلْ مخلوق از روحانيّين است- تعيّن اوّل و اوّلين منزل نور پاك فيض منبسط الهى است.

به حسب اين تحقيق، وصف ديگرى كه حق تعالى عقل را به آن توصيف فرموده، ظاهر مى‌شود و آن، آن است كه اين حقيقت را از نور خود خلق فرموده؛ يعنى از فيض منبسط و نور اشراقى خود؛ زيرا متعيّن ظهور مطلق و متقوّم به آن است؛ چنانچه اشاره جليّه به اين معنا است حديثِ شريف كافى در باب صفات فعل، سند به حضرت صادق- عليه السلام- رساند؛ قالَ عليه السلام: «خَلَقَ اللَّهُ الْمَشيئَةَ بِنَفْسِها ثُمَّ خَلَقَ الْأشْياءَ بِالْمَشيئَةِ» [٥].

[١] مانند حديثى كه در صفحه بعد مى‌آيد كه نسبت خلق را به مشيئت داده است كه همان فيض منبسط است كه از عالم امر است. (ر. ك: مصباح الهداية إلى الخلافة و الولاية، المشكاة الثانية، المصباح الثاني، مطلع ٢)

[٢] «همانا براى خداوند است آفرينش و أمر». (الأعراف (٧): ٥٤)

[٣] أنوار جليّة، ص ١٣١؛ مصباح الهداية إلى الخلافة و الولاية، مطلع ٢.

[٤] «خداوند، نور آسمان‌ها و زمين است». (النور (٢٤): ٣٥)

[٥] امام صادق عليه السلام فرمود: «خداوند، مشيت را به خود آن آفريد، سپس همه چيز را به مشيت، خلق فرمود». (الكافي، ج ١، ص ١١٠، «كتاب التوحيد»، «باب الإرادة أنّها من صفات الفعل و ...»، حديث ٤)