میخورند و اغنیا گندم، و اگر یک وقت غنی بخواهد تفنّناً نان جو بخورد (گندم خود را بدهد و جو بگیرد) نباید زیاده بگیرد [١]. و یک نکته جالب این است که در روایتی نهی شده است از بیع حنطه و شعیر به طور نسیئه [٢]. روایت از این قرار است:

عن محمدبن قیس عن ابیجعفر علیه السلام قال: قال امیرالمؤمنین علیه السلام:

لا تبع الحنطة بالشعیر الّا یداً بید، و لا تبع قفیزاً من حنطة بقفیزین من شعیر [٣].

و این مؤید همین توجیه است که ذکر کردیم.

«لا ربا الّا فیالنسیئه» به معنی این است که ربای واقعی منحصر است به نسیئه:

٤. اگر صحت لاربا الّا فی النسیئة ثابت شود، این خودش دلیلی است بر صحت آنچه ما گفتهایم که تحریم ربای معاملی نسیئه به منظور سد حیله ربای قرضی است و تحریم ربای معاملی نقد نه از آن جهت است که ربای واقعی است، برای حفظ حریم ربا است زیرا آنچه که ممکن بوده است حیلهای شود برای ربای قرضی، همان بیع نسیئه است.

عدم جواز معامله نسیئه در روایات برای سد حیله ربای قرضی است و عدم جواز معامله نقد با تفاضل در ربویات، حفظ حریم ربای معاملی:

و اگر بگوییم ربای معاملی در نقد هم جاری است، باید چنین

[١]. در حقیقت باید گفت جو و گندم از لحاظ ارزش واقعی یکسانند (ارزش غذایی آنها برابر است) از لحاظ رغبات اختلاف پیدا کردهاند ولی سستی این سخن پوشیده نیست.

واضح آن است که بگوییم اتحاد حنطه و شعیر جنساً درست نیست چنانکه در سرائر باب ربا شدیداً بر قول به اتحاد آنها حمله کرده است. و شاید قول به اتحاد خطایی باشد که از اجتهاد صحابه ناشی شده و سپس داخل در احادیث شده است چنانکه از روایت صحیح مسلم که میگوید انی اخاف ان یضارع ... همین معنی استفاده میشود. (و لعل اشتراک لفظی آنها در لفظ طعام نیز مؤثر در این خطا باشد) و این روایت مقدم است بر روایاتی که اتحاد را از شخص پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل میکند، فافهم.

[٢]. برعکس، این روایت مؤید وحدت است زیرا در مطلق ربویات، بیع نسیه با وحدت جنس جایز نیست.[٣]. وسائل، ج ٢، ابواب ربا، باب ٨، روایت ٨