یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٩ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٤٩

فیالمجلس نباشد، ربا لازم میآید یعنی اشتراط تقابض فیالمجلس در بیع صرف برای حفظ حریم ربا است. توضیح مطلب این است که اگر تقابض فیالمجلس در بیع صرف شرط نشود، همه رباها به وسیله بیع صرف عملی میگردد زیرا اولًا عمده ربای رایج در پول است و ثانیاً طلا و نقره هر دو پول است لذا برای ربا گیرنده سهل است که طلا بدهد و نقره بگیرد یا بالعکس، و چون طلا و نقره از لحاظ قیمت یکسان نیستند، معامله آنها همواره به تفاضل است [١] و اگر نسیئه در آنها راه داشته باشد فضلی که به لحاظ مدت، منظور نظر ربا گیرنده است با فضلی که معلول تفاوت ارزش نقدین است با یکدیگر مشتبه میشود، و چون تبدیل طلا به نقره و بالعکس را شارع نمیخواهد مطلقاً منع کند (زیرا که از احتیاجات مردم است) لذا تقابض فیالمجلس را شرط کرده است تا ربا در آن راه نیابد.

و شاید بتوان گفت علت اینکه گندم و جو در باب ربا جنس واحد تلقی شده است این است که در قدیم ایندو حکم پول را داشته است.

ولی این احتمال درست نیست [٢] زیرا که اگر چنین بود تقابض فیالمجلس در اینجا هم معتبر میشد نه وحدت جنسی، کما اینکه در طلا و نقره تقابض فیالمجلس معتبر شده است نه وحدت در جنس.

وحدت گندم و جو:

شاید وجه اینکه گندم و جو، جنس واحد اعتبار شده است [٣] این است که ارفاقی به حال فقرا شده باشد، زیرا معمولًا فقرا نان جو

---

[١]. به عبارت دیگر همانطوری که جلو معامله نسیه در جنس ربوی به همجنس خود گرفته شده، جلو معامله نسیه در معامله طلا و نقره به یکدیگر نیز گرفته شده و اگر در صورت اختلاف جنس نیز معامله نسیه را جایز ندانیم، معامله نسیه منحصر میشود به موردی که مبیع کالا و ثمن احدالنقدین باشد. رجوع شود به صفحه ٤٢١.[٢]. تقابض در بیع حنطه به شعیر شرط نیست ولی نقد بودن شرط است و همین کافی است.[٣]. رجوع شود به آداب التجارة بهبهانی.