یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٨ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٣٨

آیا اصل در مثلیات وزن است؟:

٥. آیا اصل در مثلیات وزن است، و کیل و عَدّ اماره بر وزن است یا هرکدام از وزن و کیل و عَدّ بنفسه مستقل میباشند [١]؟ حق این است که نمیتوان وزن را همیشه اصل دانست چنانکه در جنسهای فابریکی مثل لیوان، نعلبکی اصل همان عدّ است اگرچه برای سهولت وقتی که مقدار زیاد باشد ممکن است توزین کنند ولی در اینجا وزن اماره بر عدّ است. به طور کلی چون مالیت هر چیز به مفید بودن آن است یعنی به اثری که قائم است به متاع و مقصود است، لذا هر چقدر اندازه این اثر بیشتر باشد مالیت بیشتر است و برای تعیین مقدار اثر مفید، گاهی وزن و گاهی کیل و گاهی عدّ و گاهی چیزهای دیگر مناسب است. بلی در بسیاری از امور وزن اصل است و عدّ اماره بر وزن است و گاهی برعکس مانند جنسهای فابریکی که اصل در آنها عدّ است و ممکن است مقدار زیاد از آن را برای سهولت با توزین معامله کنند.

ربا در معدود:

٦. در بند ٣ گفتیم مراد از ما لایکال و لایوزن چیزهایی است که به مشاهده معامله میشوند (نه معدود).

از مثالهایی که در روایات امده است میتوان معنی معدود را فهمید:

اکنون در تتمیم همان سخن میگوییم که در روایات برای ما لایکال و لایوزن مثالهایی زده شده است از قبیل ثوب، بعیر، عبد، بیضه. در مورد ثوب و بعیر و عبد معلوم است که از قبیل مشاهَد است. در مورد بیضه اگر چه معدود است ولی مانند معدودهای فابریکی نیست و مشاهده هم در تشخیص آن دخالت دارد، زیرا تخممرغ را مثلًا به ریز و درشت توصیف میکنند ولی هرکدام از ریز و درشت نیز اقسامی دارد که فقط با مشاهده تعیین میشود و این برخلاف معدودهای فابریکی است که با توصیف قابل تعیین است و مشاهده در آنها لازم نیست. خلاصه آنکه از امثلهای که در روایات آمده است نمیتوان فهمید که در مطلق معدود ربا نیست [٢].