یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٤ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٣٤

هناک معدل معیشته و حیوته فی الانمحاق و الانتقاص و لایلبث زماناً طویلًا حتی تفنی تمام ما یکتسبه و یبقی تمام ما یقترضه فیطالب بالعشرین و لیس له و لا واحد (٢٠-/ المال) و هو الهلاک و فناء السعی فی الحیوة.

بر این بیان چند ایراد وارد است: اول. گویی در این بیان مفروض گرفتهاند که هرکس باید مایحتاج خود را مالک باشد به طوری که اگر مالک نباشد لابد دیگران حق او را غصب کردهاند، و این سخن دلیلی ندارد.

دوم. بیان مذکور نقض میشود به اجاره و بیع نسیئه، زیرا اگر فرض کنیم که کسی روزی ده درهم دارد و باید روزی ده درهم اجاره بدهد پس لازم است هرچه در میآورد بابت اجاره بدهد و برای معیشت هیچ نداشته باشد، و حتی ممکن است کسی اصلًا درآمد نداشته باشد نه برای معیشت و نه برای اجاره. آیا در این صورت اجاره گرفتن ظلم است؟ یا نسیئه فروختن به چنین کسی ظلم است؟

در حالی که بین نقد و نسیئه از لحاظ قیمت میتوان تفاوت گذاشت.

خلاصه آنکه باید بیان کرد که ربا گرفتن اخذ مال غیر است ظلماً تا اعساری که از این طریق پیدا میشود فساد محسوب شود وگرنه صرف فقدان مقترض دلیل بر ظلم بودن اخذ ربا نیست، و باید گفت که فاقد شدن چنین مقترضی از جهت قلّت درآمد خود اوست که محصول کار آتیه خود را در زمان جلوتر صرف میکند [١].

٧. سپس در مورد قرضهای تولیدی چنین میفرماید: