یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٧ - دنیا و تمدن - مسأله هدف تمدن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٠٧

توانستند هدف مشخصی را عرضه بدارند و یک تمدن هدفدار به وجود آورند، در حالی که بشر امروز هنوز نتوانسته است هدفی برای تمدن خویش عرضه بدارد.

رابطه میان یک زندگی مرفه و آبرومند و ثروتمندانه و پرنشاط و پرکار و میان آن هدف:

پیامبران گفتند هدف، خدا و لایتناهی و زندگی ابدی و دائمی باید بوده باشد و در عین حال توانستند رابطهای میان یک زندگی معقول و مرفه و متکامل و میان آن هدف برقرار کنند. ولی بشر امروز نتوانسته است یک هدف معقول و مشخص معرفی کند و در عین حال میان یک زندگی آبرومند و شرافتمندانه و پر از کار و نشاط و جوشش و تکامل و آن هدف رابطه صحیح و معقول برقرار نماید.

دو نوع مکتب از نظر هدف زندگی و تمدن:

از نظر هدف، دو مکتب به طور کلی وجود دارد: الف. مکتبی که هدف روشن و مشخص معرفی میکند ولی راه وصول به آن هدف را پشت کردن به زندگی و شرافت زندگی و تمدن و کار و فعالیت و نشاط و جوشش و تکامل معرفی میکند، مانند همه مکتبهای ریاضتی و رهبانیتی. قطعاً راهبان و ریاضتکشان جهان از طبقهای هستند که میدانند چه میخواهند، یعنی هدف قطعی و مشخصی دارند مثلًا وصول به نیروانا، خلاصی روح از رنج بدن، کشتن اراده و اینکه هیچ نخواهد و امثال اینها. اما وسیله و راه چیست؟ زجر دادن به خود، مبارزه با تمدن.

آیا هدف پول باشد یا چیز دیگر؟ آن چیز دیگر چیست و چگونه میتوان [آن] را هدف قرار داد؟:

ب. مکتبی که رو به تمدن میآورد، به نشاط و کار و جوشش و فعالیت و پیشروی دعوت میکند، به استفاده از تنعمات دنیوی میخواند ولی نمیداند برای چه میخواند و برای چه تمدن را میخواهد. اینجاست که هدف ما باید پول و مادیات باشد و یا چیز دیگر. سخن در آن چیز دیگر است. امروز مورد اتفاق است که هدف تمدن و بشریت باید آن چیز دیگر باشد که همانا معنویات است از قبیل صلح، تعاون، آزادی، عدالت، مساوات و غیر اینها. پس تا اینجا مسأله اینکه به اصطلاح دین، دنیا نباید هدف و مطلوب باشد روشن شد.

هدف قابل ایمان و جاذبهدار:

در اینجا دو مطلب دیگر باقی میماند: یکی اینکه دیگران که به