یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٦ - دنیا و تمدن - مسأله هدف تمدن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٠٦

را درک کرد. امروز یکی از نالههای بشر این است که در دنیای سرمایهداری پول هدف اصلی تمدن عصر ما به شمار میرود. در اصول اقتصاد نوشین- که در ورقههای فلسفه زهد نقل کردیم- بحث خوبی راجع به این جهت شده است.

علیهذا یک بحث اساسی راجع به مسأله دنیا از نظر دین این است که هدف تمدن و هدف بشریت چه چیز باید باشد [١]، آیا صحیح است که پول درآوردن هدف تمدن و هدف بشریت باشد؟ البته پول هم معمولًا از آن جهت هدف است که یک سلسله امور که با پول میشود به دست آورد از قبیل وسایل تنعمات مادی، هدف اصلی بوده باشند ولی میدانیم که آنچه اخلاق و انسانیت به شمار میرود با پول قابل خریداری نیست.

بلی، دو مطلب هست: یکی اینکه این بیماری قطعاً برای بعضی از افراد بشر پیش میآید که نفس پول درآوردن و انباشتن و افزودن هدف میشود و انسان فقط افزونطلب میشود. به قول کمونیستها فرمول: کالا- پول- کالا تبدیل میشود به پول- کالا- پول.

دیگر اینکه ممکن است گفته شود که پول وسیله همه چیز است حتی علم و اخلاق، درست است که علم و اخلاق را نمیتوان در بازار خرید ولی میتوان با پول وسایلش را فراهم کرد. جواب این است که پول به این درجه اگر مطلوب باشد هرگز حالت حرص و پولپرستی را پیدا نمیکند مخصوصاً در اخلاق. پولی که به خاطر اخلاق محبوب باشد هرگز ضد اخلاق نخواهد بود.

هدف تمدن:

به هرحال یک مطلب اساسی در تمدن این است که چه چیز باید هدف تمدن و هدف بشریت و هدف اجتماع باشد. قطعاً پیامبران

---

[١]. به عبارت دیگر مسأله رفض و ترک دنیا در اصطلاح قرآن- اگرچه این عبارت در قرآن نیست- و نهجالبلاغه مربوط به هدف زندگی است نه خود زندگی، مربوط به این است که زندگی چگونه باشد. البته راجع به چگونگی زندگی، چه از جنبه مادی و چه از جنبه روحی نیز نظر خاص دارد. به عبارت دیگر آن چیزی که هدف دین است خود انسان است و خود انسان حاکم بر همه چیز است و محکوم دین.