یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٢ - دنیای مذموم یا دنیا از نظر دین

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٨٢

تولی عن ذکرنا و لم یرد الّا الحیوة الدنیا، زین للناس حب الشهوات.

معنی رضایت و قناعت به اینها این است که آدمی هدفی بالاتر از اینها نداشته باشد و قهراً بنده دنیا و محصور در تمایلات حیوانی باشد؛ ماوراء مادیات نشناسد، اسیر باشد، آن طور که جالینوس علاقهمند به زندگی دنیا بود که حکایتش در مثنوی آمده.

بنابراین راه حل و چاره هم فرق میکند. دیگر راه چاره مسدود کردن و مبارزه با میلهای موجود نیست. راه حل و چاره، تحریک و پرورش میلهای عالی وجود انسان و در واقع توسعه شخصیت و خروج از بستگی و انحصار و محدودیت است. هر میلی نیرویی است؛ راه حل این نیست که نیروهای محسوس منهدم شود، راه حل این است که نیروهای ملکوتی آزاد بشود. راه حل این نیست که چشمههای موجود را پر کنند، بلکه چشمههای زلال دیگری جاری سازند. راه حل آن نیست که شخصیت موجود مرکب از خواستهها را منهدم کنند، بلکه راه حل تولدی دیگر و توسعه شخصیت است.

ازقضا اصلاح و تهذیب نفس و جلوگیری از هوا و هوس که به معنی هرزگی میلها و بینظمی آنهاست، فقط در این صورت میسر است.

علیهذا ملامت برای اکتفا به دنیا و قناعت به دنیا از قبیل ملامتی است که پدری طفل بازیگوش خود را که به مدرسه بیعلاقه است [میکند.] مقصود پدر این نیست که چرا بازی میکنی یا غذا میخوری؛ مقصود پدر این است که چرا تمام همّ تو صرف اینها میشود؛ و لهذا اگر بینشاط شود و به بازی بیعلاقه شود و یا نسبت به غذا اظهار بیمیلی کند، پدر ناراحت میگردد. منطق قرآن هم همین است.

خلاصه اینکه مذموم بودن و یک نوع تنزیه و تحقیر نسبت به دنیا در منطق دین به طور مسلّم هست ولی این منطق را سه جور میشود تفسیر کرد: تفسیر بدبینی نسبت به جهان که برخی فلاسفه مادی مسلک در قدیم داشتهاند، و مسلک مبارزه با میلها که برخی از شرقیها مثل بودا و مانی و برخی غربیها مثل کلبیهای یونان برای