یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٤ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٩٤

٢٣ (ب). تذکره، مسأله ٤:

تقسیم البیع باقسامه الثلثة من حیث کون العوضین ربویین او غیر ربویین او مختلفین- رجوع شود به صفحه ٣٨٦ و نمره ٤٩:

اذا بیع مال بمال فاقسامه ثلثة:

الف. ان لایکون شیء منها ربویاً ب. ان یکون احدهما ربویاً دون الآخر ج. ان یکونا ربویین.

ابوحنیفه لایجوز اسلاف الشیء فی جنسه فی غیر الربویین ایضاً مطلقاً متساویاً او لا:

فالاول لایجب فیه رعایة التماثل قدراً و لا الحلول و لا التقابض فی المجلس اتحدا جنساً او لا فیجوز بیع ثوب بثوبین ... نقداً و نسیئة عند علمائنا [١] اجمع و به قال الشافعی لان رسولاللَّه صلی الله علیه و آله ... و قال ابوحنیفة: لایجوز اسلاف الشیء فی جنسه فلایجوز بیع فرس بفرسین سلفاً و لا نسیئة ..

مالک لایجوز اسلاف احد الشیئین فی مثله متفاضلًا؟:

و قال مالک: یجوز اسلاف احد الشیئین فی مثله متساویاً لا متفاضلًا و لایجوز بیع حیوان بحیوانین من جنسه بصفة یقصد بهما امراً واحداً، اما الذبح او غیره، لان الفرض اذا کان بهما سواء کان بیع الواحد باثنین نسیئة، ذریعة الی الربا و یبطل بقوله صلی الله علیه و آله: اذا اختلف الجنسان فبیعوا کیف شئتم [٢].

و الثانی ان یکون احدهما ربویاً دون الآخر کبیع ثوب بدراهم او دنانیر او بیع حیوان بحنطة او شعیر. و حکمه کالاول فیجوز بیع احدهما بالاخر و ان کان ازید قیمة منه نقداً و نسیئة، للاجماع علی السلف و النسیئة مع تغایر الثمن الذی هو احد النقدین و

---

[١]. این منافات دارد با آنچه در ذیل نمره ١٨ از جماعتی از قدما نقل شد و آن نقل درست است.[٢]. صدر عبارت علامه صریح است به اینکه مدعا اعم است از اینکه غیر ربویین متحدالجنس باشند یا مختلفالجنس، ولی نسبت مسأله به جمیع علمای شیعه و استدلال به این حدیث میرساند که نظر علامه به مختلف الجنس است. در فرض سوم نیز کلام علامه اختصاص دارد به مختلف الجنس. به هر حال مثل این است که کلام علامه مشوش است. در نمره ٥٠ خواهد آمد که بعضی قید «یداً بید» را در ذیل حدیث اضافه کردهاند.