١. از احادیث لا رباً الّا فی النسیئة استفاده میشود [١] که ابن عباس و دیگران [٢] از قرآن حرمت ربا النقد را- که منحصر در ربای معاملی است- نمیفهمیدهاند، و این مؤید مطلبی است که ما در سابق گفتهایم که ربای متعارف در اهل جاهلیت فقط ربای قرضی بوده است [٣] و عقل و اعتبار هم مؤید این نظر است زیرا اصل در ربا، ربا در قرض است و لذا در دنیای غیر اسلام هم ربای معاملی وجود ندارد. ربای معاملی فقط به منظور حیله در ربای قرضی به ذهن رسیده است و پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله برای حفظ حریم ربای قرضی، ربای معاملی را هم تحریم کرده است. بنابراین آیه فقط ناظر به ربای متعارف بین اهل جاهلیت است و آن همان ربای قرضی است.

٢. صرف [٤]. گویا از کلمه صرف همان صرف به زیاده فهمیده میشود و لعلّ وجه اینکه به آن صرف گفته میشود همان صرف زیاده از احد المتعاملین الی الآخر است [٥] و اینکه در عرف گفته میشود فلان معامله صرف دارد یا ندارد، ناظر به همین معنی است.

تقابض در بیع صرف از آن جهت شرط شده که راه فرار از ربا بسته شود:

٣. از روایات [٦] استفاده میشود که اگر در بیع صرف تقابض

[١]. رجوع شود به صفحه ٣٩٢.[٢]. ابنعباس، اسامه، زیدبن ارقم، ابن زبیر قائل به حرمت رباء النقد نبودهاند. (تذکره علامه)[٣]. و اما ربای نسیئه ممکن است به صورت قرض باشد و ممکن است به صورت معامله نسیئه باشد.[٤]. رجوع شود به یادداشتهای بیع صرف [پاورقی] صفحه ٣٤٤.[٥]. فی المنجد: الصرف: الفضل- یقال: له علی صرف ای فضل، و صرف الحدیث او الکلام ان یزاد فیه.[٦]. [از جمله روایتی است در صحیح مسلم که میگوید:] ... ان رسولاللَّه صلی الله علیه و آله قال: الورق بالذهب رباً الّا هاء و هاء و البرُّ بالبرِّ رباً الّا هاء و هاء و الشعیر بالشعیر رباً الّا هاء و هاء و التمر بالتمر رباً الّا هاء و هاء.

نکته جالب این است که فرموده است: الورق بالذهب رباً الّا هاء و هاء. با اینکه طلا و نقره دو جنسند معذلک فرموده است اگر نسیه باشد ربا است. این خود تأیید میکند آنچه را که ما گفتیم که شرطیت تقابض در نقدین مختلفین نیز به خاطر ربا است.