مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧٩ - خودیابی و خدایابی

نظر به اینکه توضیح این مطلب نیازمند به بحث زیادی است و از سطح این مقاله بیرون است، ما از ورود در آن خودداری میکنیم. اجمالًا همین قدر میگوییم که خود را شهود کردن هرگز از شهود خالق جدا نیست و این است معنی جمله معروف رسول اکرم که مکرر به همین مضمون از علی علیه السلام نیز رسیده است:«مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ عَرَفَ رَبَّهُ» [١].

و این است معنی سخن علی علیه السلام در نهج البلاغه که وقتی که از آن حضرت سؤال کردند:«هَلْ رَایتَ رَبَّک؟» آیا پروردگار خود را دیدهای؟ در پاسخ فرمود:«أَفَأَعْبُدُ ما لا أری» آیا چیزی را که نمیبینم عبادت میکنم؟ آنگاه چنین توضیح داد:

لا تَراهُ الْعُیونُ بِمُشاهَدَةِ الْعِیانِ وَ لکنْ تُدْرِکهُ الْقُلوبُ بِحَقایقِ الْایمانِ [٢].

او هرگز با چشم دیده نمیشود ولی دلها با ایمانهای واقعی شهودی او را درک میکنند.

نکته بسیار جالبی که از تعبیرات قرآن کریم استفاده میشود این است که انسان آنگاه خود را دارد و از دست نداده که خدا را داشته باشد؛ آنگاه خود را به یاد دارد و فراموش نکرده که از خدا غافل نباشد و خدا را فراموش نکند. خدا را فراموش کردن ملازم است با خودفراموشی:

«وَ لا تَکونوا کالَّذینَ نَسُوا اللَّهَ فَانْسیهُمْ انْفُسَهُمْ.» [٣].

مولوی در دنبال قسمت اول اشعاری که نقل کردیم میگوید: