منطقشان این است: یک گره شاخ از دو ذرع دم بهتر است، یعنی غیر زور هرچه هست بریز دور، سیاستی که الآن امریکاییها در دنیا عمل میکنند که معتقدند مشکلات را فقط و فقط با زور میشود حل کرد، غیر زور را رها کن. بعضی دیگر در سیاست و در اداره امور بیش از هر چیزی به نیرنگ و فریب اعتماد دارند: سیاست انگلیس مآبانه، سیاست معاویهای. آن اولی سیاست یزیدی بود. یزید و معاویه هر دو از نظر هدف یکی هستند، هر دو شقی و اشقی الاشقیاء هستند ولی متد یزید با متد معاویه فرق میکند. متد یزید الدُرم بولدُرم یعنی زور بود ولی متد معاویه بیش از هر چیز دیگر نیرنگ، فریب، نفاق، حقه بازی و مکاری بود.

یک نفر دیگر ممکن است متدش بیشتر اخلاق به معنی واقعی باشد نه تظاهر به اخلاق که باز میشود همان نیرنگ معاویهای؛ صداقت، صفا و صمیمیت. تفاوت سیره علی علیه السلام و سیره معاویه در سیاست در همین بود. اکثر مردم زمان، سیاست معاویه را ترجیح میدادند، میگفتند سیاست یعنی همین کاری که معاویه میکند [١]. میآمدند به علی علیه السلام میگفتند: تو چرا همان متدی را که معاویه به کار میبرد به کار نمیبری تا کارت پیش برود؟ تو به این فکر باش که کارت پیش برود، حالا هرچه شد؛ یک جا آدم باید پول قرض کند، از این بگیرد به آن بدهد؛ یک جا هم یک وعدهای میدهد، دروغ هم در آمد درآمد؛ میتواند وعده بدهد بعد هم عمل نکند. بگذار کارت پیش برود، آن مهمتر است. تا جایی که برای بعضی توهم پیدا شد که شاید علی این راهها را بلد نیست، معاویه زیرک و زرنگ است، علی این زرنگیها را ندارد؛ که فرمود:

وَاللَّهِ ما مُعاویةُ بِادْهی مِنّی..

چرا اشتباه میکنید؟! به خدا قسم که معاویه از من داهیهتر و زیرکتر نیست.

شما خیال میکنید من که غدر به کار نمیبرم راهش را بلد نیستم؟!.

وَلکنَّهُ یغْدِرُ وَ یفْجُرُ..

او غدر و نیرنگ به کار میبرد و فسق و فجور میکند.

[١] هنوز هم لغت «سیاست» در میان ما مساوی است با نیرنگ و فریب، و حال آنکه سیاست یعنی اداره، و سائس یعنی مدیر. ما در باره ائمه میگوییم: «وَ ساسَةُ الْعِباد» یعنی سیاستمداران بندگان، سائسهای بندگان، ولی کم کم این لغت مفهوم نیرنگ و فریب را پیدا کرد.