مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٥٠ - مواد قرارداد

عمل کند، طبعاً اینها در آن مستتر است) ولی معذلک اینها را که میدانستند مورد توجه خاص معاویه است و بر خلاف عمل میکند، برای اینکه بعدها هیچ گونه تأویل و توجیهی در خصوص این کارها به کار نبرد، بهطور خصوصی در مواد قرارداد گنجاندند. «و در هیچیک از آفاق عالم اسلام ارعاب و تهدیدی نسبت به آنان انجام نگیرد.» خواستند نشان بدهند که ما از حالا به روش تو بدبین هستیم.

اینها بود مجموع مواد این قرارداد. معاویه نمایندهای داشت به نام عبد اللَّه بن عامر. او را با نامهای که زیر آن را امضا کرده بود فرستاد نزد امام حسن و گفت:

شرایط همه همان است که تو میگویی؛ هرچه تو در آن صلحنامه بگنجانی من آن را قبول دارم. امام حسن هم این شرایط را در صلحنامه گنجانید. بعد هم معاویه با قسمهای خیلی زیادی که من خدا و پیغمبر را ضامن قرار میدهم، اگر چنین نکنم چنان، اگر چنین نکنم چنان، همه این شرایط را گفت و این قرارداد را امضا کردند.

بنابراین به نظر نمیرسد که در صلح امام حسن، در آن شرایطی که امام حسن میزیست ایرادی باشد؛ و مقایسه کردن میان صلح امام حسن در مسند خلافت با قیام امام حسین به عنوان یک معترض، با اینهمه اختلافات دیگری که عرض کردم، مقایسه صحیحی نیست؛ یعنی به نظر اینجور میرسد که اگر امام حسن در آن وقت نبود و بعد از شهادت امیرالمؤمنین امام حسین خلیفه شده بود، قرارداد صلح امضا میکرد، و اگر امام حسن تا بعد از معاویه زنده بود، مثل امام حسین قیام میکرد، چون شرایط مختلف بوده است.