زیاد اینها بود. امان از جهالت و نادانی که بر سر اسلام از جهالت و نادانی چه آمده است؟! نهج البلاغه کتاب عجیبی است، در هر جهت کتاب عجیبی است: توحیدش عجیب است، موعظهاش عجیب است، دعا و عبادتش عجیب است، تحلیل تاریخ زمان خودش هم عجیب است. علی علیه السلام وقتی معاویه یا عثمان یا خوارج و یا سایر جریانها را تحلیل میکند، عجیب تحلیل میکند. از جمله درباره خوارج اینطور میفرماید:«ثُمَّ انْتُمْ شِرارُ النّاس» شما بدترین مردم هستید. به این مقدس مآبها میگوید: شما بدترین مردم هستید. چرا؟ ما اگر باشیم میگوییم: ای آقا، بالأخره هرچه باشد آدمهای بیضرری هستند، آدمهای خوبی هستند. ما اینجور آدمها را میگوییم آدمهای خوب. از نظر ما اینها آدمهای خوب هستند. ولی آیا میدانید چرا علی میگوید شما بدترین مردم هستید؟ جمله بعدش این است:«وَ مَنْ رَمی بِهِ الشَیطانُ مَرامِیهُ وَ ضَرَبَ بِهِ تیهَهُ» شما به این دلیل بسیار مردم بدی هستید که تیرهایی هستید در دست شیطانها؛ شیطان شما را به منزله تیر قرار میدهد، در کمان خودش میگذارد و هدف خود را میکوبد. علی علیه السلام میگوید: شما ابزار بسیار قاطعی هستید در دست شیطانها. و این را هم توجه داشته باشید که در زمان علی علیه السلام یک طبقه منافق امثال عمرو عاص و معاویه پیدا شده بودند که اینها عالم و دانا بودند و واقعیتها را میدانستند. واللَّه علی را از دیگران بهتر میشناختند. این شهادت تاریخ است که معاویه به علی ارادت داشت و با او میجنگید. (دنیاطلبی، حرص، عقده روحی داشتن، از اینها غافل نمانید). دلیلش این است که بعد از شهادت علی علیه السلام هرکس از صحابه نزدیک علی [نزد او میآمد] به او میگفت: علی را برای من توصیف کن. وقتی توصیف میکردند، اشکهایش جاری میشد و میگفت: هیهات که دیگر روزگار مانند علی انسانی را بیاورد.

افرادی بودند مثل عمرو عاص و معاویه که علی و حکومت علی را میشناختند، هدفهای علی را میدانستند اما دنیاطلبی امانشان نمیداد. این طبقه زیرک منافق همیشه از این خشکه مقدسها به عنوان یک تیر برای زدن هدفهای خودشان استفاده میکردند، و این جریان همیشه در دنیا ادامه دارد. این مشکل بزرگ علی همیشه در دنیا هست. همیشه منافق هست، الآن هم واللَّه معاویه و عمروعاص هست در لباسهای گوناگون، و همیشه ابن ملجمها و خشکه مقدسها و تیرهایی که ابزار دست شیطانها میباشند هستند، همیشه آمادهها برای